Rus ordusunun Azap Köy saldırısı

Kafkas Rus ordusunun 11 Ocak 1916 da Azap köy'e saldırısını iyi anlayabilmemiz için 1915-1916 kışında Osmanlı ve Rus ordularının genel durumlarını ve Kafkasya'daki vaziyetlerini bilmemiz gerekir. Daha sonra saldırının nedenini amacını ve nasıl yapıldığın anlayalım.9 Ocak 1916 da İngiliz ve Fransız askeri birlikleri Gelibolu'dan ayrılmıştır. Bu durumda Fevzi Paşa (Mareşal Çakmak),Çanakkale'de boşta kalan V.Ordunun nerelerde kullanılacaklarına dair Türk, Alman, İngiliz, Fransız ve Rus düşüncelerini şöyle belirtiyor: "İngilizler bu birliklerin Mısır'a saldıracaklarını sanmışlar ve oradaki ordularını 300000 askere çıkarmışlardır. Rus'lar ise bu kuvvetlerin, kendi üzerlerine geleceğini, ancak bunda önce Irak'ta ki İngiliz birliklerini bertaraf edeceklerini ve bunu yaptıktan sonra Rus ordusunun güney kanadına karşı baskıda bulunacaklarını sanmışlardı. Ama Enver Paşa, 10 Ocak 1916 da Meclis-i Mebssanda yaptığı konuşmada"" Bulgaristan ile bağlaşma yapılmasından sonra, Berlin İstanbul yolunun açılmasını sağladık fakat bundan sonra müsellem olarak bir ordumuzu kazandık. Onların yanımızda harbe girmesi bize bir ordu kazandırdı, Trakya'da ordu tutmayacağız" derken Liman Von Sandres Komutasındaki V. Ordu'yu, Gelibolu'dan Lüleburgaz'a getirmiştir. Böylece Trakya'da V.Ordunun getirtilmesi ile beraber ordu sayısı üçe çıkmıştır. Bunlardan birisi, Vehip Paşa'nın komutasındaki ikinci ordu Çorlu'da, Esat Paşa'nın komuta ettiği Birinci Ordu ise İstanbul'un batısında bulunuyordu. Fevzi Paşa, Enver Paşa'nın ve karargâhındaki Kurmayların düşüncelerini şöyle anlatır: "Suriye'ye büyük kuvvetler gönderilemez, çünkü çölde beslenemezler. Oraya 14 tümen gönderilmeye başlanır. Çanakkale'de boş kalan öbür kuvvetleri Trakya'daki düzenlemesine koyulunur. Irak'ta Küt-ül- Amara kuşatılmış durumdadır. Ve İran'da Kirmanşah elimizdedir. Kafkas'ta Rus'ların kanatlarda yaptıkları saldırılar durdurulmuş olup ortada bir tehlike görülmemektedir. Ancak üçüncü ordu komutanı Mahmut Kamil Paşa durumu tehlikeli görüp yardım istediğinde Enver Paşa ona(Ruslar tazyik ederse Sıvasa kadar çekilebilirsin) der. O Çanakkale'den boş kalan birlikleri Avrupa'da kullanmak istemiştir. Türklerin İzonzo (İtalya'da bir cephe veya Galiçya'ya gidecekleri söylentisi dolaşır. Enver, Alman Orduları Başkomutanı Falkenhayn'a bu Türk kuvvetlerinin kesin sonucun alınacağı Avrupa cephelerinde kullanılmasını önerirse de O (Falkenhayn) sizin kuvvetlerinizin dinlenmeye ihtiyacı vardır. Kendi sınırlarınızı savununuz der ve ancak İngiliz kuvvetlerini orada alıkoymak için Mısır'a bir saldırıda bulunulması önerilir. Enver Paşa, Sivas'a kadar Doğu Anadolu Türk topraklarını Rus işgaline terk ederek Galiçya'da veya İzonzo'ya Türk askeri göndermesi onun yanlış bir kurtuluş yolu izlediğinin ve gerçek Türk Milliyetçiliğine aykırı davranışının ifadesidir. Bu raporu alan Falkenhayn'ın Enver'e verdiği karşılık kolay anlaşılır. Mareşal Fevzi Çakmak'ın, Enver Paşanın Falkenhayn'a bu başvurusu hakkında şu düşünce daha açık olarak görülüyor: "Enver Paşa başta, Osmanlı ileri gelenleri Alman Hükümet ve Başkomutanlığının hiçbir yerde kesin sonucu elde etmeyi ummadıklarını, onların amacının düşmanlarına (Almanları yenemeyiz) inancını verip yok yere aşırı kan dökülmesini önlemek için bir uzlaşma barışı elde etmek olduğunu anlamamışlardır.Rus Ordusunun durumu şöyledir. 24 Eylül 1915 ta Rus Çarı Başkomutan olunca Büyük Dük Nikolas Kafkas Orduları Başkomutanı olur. Kafkasya da onun başkomutan olarak düşüncesi şöyledir. Önce Çanakkale'deki V.Ordunun doğuya gönderilmesin engellemek için İngiliz hükümetinden İskenderun'a asker çıkarılmasını önerir. Fakat Fransa'nın karşı gelmesi ile gerçekleşmez. Kafkasya'da ve Doğu Anadolu'da kış çok zorludur. Bu nedenle Osmanlı orduları daha ılık bir havaya sahip olan Sina ve Irakta faaliyette Bulunurlar. İlkbahar olunca Çanakkale'deki boş kalan ordu Doğu cephesine gönderilebilir. Bu nedenle Türk ordusu gelmeden Doğu Anadolu'yu ele geçirmeyi düşünerek hazırlığa başlar. Yalnız Doğuda her taraf karla kaplıdır ve yol diye de bir şey yoktur. Savaş planlarını hazırlayarak yol durumunu, kış şartlarına göre ordunun hazırlanmasını sağlar. Ordunun tüm eksikliklerini tamamlar. Büyük Dük'ün emrindeki Rus askeri sayısı 700000 dir Fevzi Paşa Büyük dükün hazırlıkları için şöyle der: "Biz Sarıkamış'a ne kadar tertibatsız olarak gitmişsek, onlar Erzurum'a o kadar tertibatlı geldiler."Büyük Dük'ün bu hazırlıkları karşısında Türk ordusunun ise ciddi bir hazırlığı yoktur. Üçüncü ordunun asker mevcudu 65000'dir. Bunun 45000 ni Erzurum'da 20000 asker de Karadeniz kıyıları ile Muş, Bitlis, Hınıs şehirlerindedir. Asker kış şartları dolayısı ile kışlaya çekilmiş istirahattadır. Gıda yetersizliği ve yoksulluğun etkisi ilende asker yeterli bir şekilde beslenememektedir.İki ordunun durumu bu halde iken Ruslar 11 Ocak 1916'da Azap Köye saldırırlar. Türk ordusu saldırıya karşı koyamayarak Hasankaleye çekilir.