Uzayda silahlanma-4: Savaşın yeni sahibi ve bizi bekleyen tehlike

Şimdiye kadar devletleri konuştuk. Doktrinleri, bütçeleri, blokları. Ama bu dizinin en büyük kırılması, hiçbir ordunun bayrağı altında yaşanmıyor.

Mart 2026'da, İran'a yönelik harekât sürerken bir uydu görüntüleme şirketi olan Planet Labs bir karar aldı. İran'ın Körfez'deki hedeflere yönelik misilleme saldırılarını gösteren görüntülerini yayımlamayı geciktirdi; devlet dışı kullanıcılar için gecikmeyi iki haftaya çıkardı. Amerikan ordusu ise anlık erişimini korudu.

Bir düşünün. Aktif bir çatışmanın ortasında, hangi tarafın ne zaman ne göreceğine karar veren şey seçilmiş bir hükümet değildi. Bir şirketin yayın politikasıydı.

Ölçeğe bakalım. SpaceX'in Amerikan federal kurumlarına karşı birikmiş sözleşme yükümlülüğü 16,68 milyar dolar; bütün opsiyonlar kullanılırsa tavan 29,68 milyar. Yalnızca Mayıs 2026'da iki dev sözleşme imzalandı: askerî uydu ağları arasında veri taşıyacak omurga için 2,29 milyar dolar, havadaki hedefleri takip edecek uydu ağı için 4,16 milyar dolar. Şirketin askerî uydu kolu Starshield için ayrılan program tavanı 900 milyon dolardan 13 milyar dolara çıkarıldı.

Ama asıl cümle Pentagon'un kendi tedarik belgelerinde. Ağustos 2026'da yayımlanan değerlendirme, belirli askerî uçak bağlantı ihtiyaçları için Starshield'in yakın vadede alternatifi olmadığını tespit ediyor.

Bu cümleyi bir daha okuyun. Dünyanın en güçlü ordusu, tek bir özel şirkete yapısal olarak bağımlı hale geldiğini resmî bir belgede yazıyor.

Ve bu yalnız örnek değil. Altın Kubbe ve ilgili anavatan savunması işleri için açılan sözleşme mekanizmasına yapılan 2.463 başvurudan 2.440'ı onaylandı: on yıllık, 151 milyar dolara kadar bir pencere. İçinde Lockheed gibi klasik devler var, ama Anduril ve Palantir gibi risk sermayeli teknoloji firmaları ve 340'tan fazla akademik kurum da var.

Uzayda silahlanma, artık devletlerin sipariş verip şirketlerin ürettiği eski modelle yürümüyor. Şirketler altyapının kendisi haline geldi.

Burada hukukun kapısını çalıyoruz ve kapı açılmıyor. "Askerî hedef" ne demek?

Savaş hukukunun en temel ilkesi ayrım ilkesidir: sivil nesnelerle askerî hedefler ayrılır, sivillere saldırılmaz. Bir nesne askerî eyleme fiilen katkı sağlıyorsa askerî hedef sayılır.

Şimdi bu kuralı Starlink'e uygulayın. Aynı uydu ağı bir köydeki okula internet götürüyor, bir hastanenin kayıtlarını taşıyor ve aynı anda cephede askerî birliklerin komuta bağlantısını kuruyor.

West Point Lieber Enstitüsü'nün analizi sonucu net söylüyor: Starlink uydul geçerli bir askerî hedef sayılabilir. Ama hemen ardından ekliyor: buna yönelik kinetik bir saldırı orantılılık ilkesini ihlal edebilir. Örnek somut: 2021 tsunamisinden beri insanî operasyonlarını Starlink üzerinden yürüten Tonga gibi yedek sistemi olmayan ülkeler var.

Bu istisna da değil. 2026 itibarıyla fırlatılan yeni uydu takımyıldızlarının yüzde 70'inden fazlası çift kullanımlı sınıflandırılıyor. Yani kural haline gelen şey belirsizliğin kendisi.

Uluslararası Kızılhaç Komitesi meselenin can alıcı yerine parmak basıyor: şirketler çoğu zaman orduların kendi uydularını nasıl kullandığını bilmiyor ve bu kör nokta, ticari altyapıyı sahibinin haberi olmadan meşru hedefe dönüştürebiliyor.

Amsterdam Vrije Üniversitesi'nden Haziran 2026 tarihli akademik çalışma, sorunun teknik değil mantıksal olduğunu gösteriyor.

1967 Uzay Antlaşması'nın VI. maddesine göre özel şirketlerin uzaydaki faaliyetlerinden onları yetkilendiren devlet sorumludur. Yani Starlink'in yaptığı her şeyin hukukî muhatabı Amerika Birleşik Devletleri'dir. Ama savaş hukuku başka bir şey söylüyor: aynı uydu, askerî eyleme katkı sağladığı için vurulabilir.

İki kural yan yana konduğunda ortaya şu çıkıyor: bir ülke ticari bir uyduyu vurduğunda hukuken bir devlete saldırmış olur, ama vurduğu şey bir şirketin malıdır. Uzay hukukunun sorumluluk çerçevesi ile savaş hukukunun hedefleme kuralları birbirini tutmuyor.

Boşluk burada bitmiyor. Uzay Antlaşması yalnızca nükleer silahları ve kitle imha silahlarını yasaklıyor; üstelik "kitle imha silahı" terimi antlaşmada tanımlanmamış. Füzeyle uydu vurmak da, lazerle körleştirmek de, sinyalini boğmak da bu yasağın dışında.

Daha temel bir soru da cevapsız: bir ülkenin uydu sinyalini haftalarca boğmak, Birleşmiş Milletler Şartı açısından "kuvvet kullanımı" mıdır? Uzmanlar hemfikir değil. Devletler ise bu belirsizliği bilerek kullanıyor; karıştırma yapıyor ve bunu silahlı saldırı eşiğinin altında sayıyor.

Peki gerçekten olursa ne olur?

Şimdi bu dizinin en zor sorusuna geliyoruz. Bugün üçüncü dünya savaşı ihtimali konuşuluyor. Böyle bir savaş uzaya taştığında ne olur?

İkinci yazıda Rus doktrininden bir cümle aktarmıştık: havacılık-uzay harekâtları savaş patlak vermeden önce planlanmalı ve çatışmanın en başında uygulanmalıdır. Çin literatürü de aynı yere bakıyor: rakibi kör etmek, onu yenmenin en ucuz yolu.

Yani böyle bir savaşın ilk hamlesi cephede değil yörüngede olur. Ve bunun üç ayrı sonucu var.

Birincisi, kimse ölmediği için eşik düşüktür. Bir uyduyu köreltmek, sinyalini boğmak ya da vurmak hiçbir insanı öldürmez. Bu yüzden bir devlet, yeryüzünde asla göze alamayacağı bir adımı yörüngede kolayca atabilir. Savaşın ilk kurşunu, kimsenin ölmediği bir kurşun olur. Ama savaşı başlatan yine de o kurşundur.

İkincisi ve en tehlikelisi, erken uyarı meselesi. Bugün nükleer güçlerin en kritik uyduları, füze fırlatmalarını ateşlemeden saniyeler sonra tespit eden erken uyarı uydularıdır. Bunlar aynı zamanda nükleer istikrarın temelidir; çünkü bir ülke saldırıya uğrayıp uğramadığını bu uydularla anlar.

Şimdi düşünün: bir nükleer gücün erken uyarı uydusu çatışmanın ilk saatinde köreltiliyor. O ülke artık gökyüzünü göremiyor. Ve elinde iki ihtimal var: ya bu bir sabotajdır, ya da arkasından gelecek bir nükleer saldırının hazırlığıdır. Karar için dakikası var. Uzayda savaşın asıl tehlikesi budur. Uydu vurmak insan öldürmez, ama insan öldürecek kararın verilme şeklini bozar.

Üçüncüsü, faturayı savaşmayanlar öder. Bir uydu ağı hem askerî hem sivil kullanıldığında, o ağı hedef alan taraf sivil hizmeti de kesiyor.

Bunun ne demek olduğunu somutlaştıralım. Bankalardaki işlemlerin zaman damgası uydudan gelir; borsa emirleri uydu saatiyle sıralanır. Elektrik şebekesinin dengesi ve baz istasyonlarının senkronizasyonu aynı sinyale bağlıdır. Uçaklar, gemiler, kargo filoları, hasat makineleri, afet ekipleri hep oraya bakar.

Yani yörüngedeki bir kavga, savaşan iki ülkenin arasında kalmaz. Çatışmayla hiç ilgisi olmayan üçüncü ülkelerde bankamatikler durur, uçuşlar iptal olur, limanlar tıkanır, tarım verisi kesilir.

Ve bu ülkelerin çoğunun ne alternatifi var ne söz hakkı. Üçüncü yazıda gördüğümüz gibi, gelişmekte olan ülkelerin büyük kısmı yabancı kontrolündeki uydu hizmetlerine bağımlı ve sertleştirilmiş uydu mimarisi, gelişmiş şifreleme, ciddi siber savunma gibi koruyucu tedbirleri yok.

Bunları felaket senaryosu olsun diye yazmıyorum. Kimse yarın yörüngede savaş çıkacağını söylemiyor ve söyleyemez de.

Söylediğimiz şey daha basit ve daha rahatsız edici: bu senaryonun hiçbir aşamasında devreye girecek bir fren yok.

Hukuk 1967'de kaldı ve saldırıların çoğunu kapsamıyor. Kırmızı çizgiler ilan edildi ama tanımlanmadı. Ticari altyapı hem hedef hem karar verici konumunda. Eşik düşük, çünkü kimse ölmüyor. Ve saldırıyı yapanın kim olduğunu kanıtlamak çoğu zaman mümkün değil.

Yirminci yüzyılda nükleer silahları frenleyen şey, korkuydu. Düğmeye basanın da yok olacağını herkes biliyordu. Uzayda ise böyle bir korku yok. Kimse yok olmuyor. Sadece dünyanın görme, konuşma ve konumlanma yeteneği tek tek sönüyor.

Gelecek yazıda bu tablonun ortasında Türkiye'yi konuşacağız. Elimizde ne var, ne yok ve iki blok arasında sıkışan bir ülke ne yapabilir, nereye bakmalı. Bunları değerlendirmeye çalışacağım.