Ve Medine boşaltılıyor

24 Şubat 1917 gecesi IV. Ordu Komutanı Cemal Paşa başkanlığında, Mustafa Kemal Paşa ve Kurmay başkanı Ali Fuat Erden ile Şam'da yapılan toplantıda, önce Hicaz Kuvve-i Seferiye komutanlığının durumu tartışılır. Mustafa Kemal Paşada Kuvve-i Seferiye komutanlığı için isteklerini savunma ve saldırı planları ile ilgili görüşlerini belirtir. Bunun sonucunda tam yetkili olmasını ister. M. Kemal Paşanın istekleri, Medine Maan arasında istediği bir yerde karargâh kurmak düşüncesi onun saldırgan ve hareketli bir askeri harekâtla Arapların güvenini sarsarak zafere ulaşmaya gidiyordu. Çünkü o daima zaferi hedefleyen askerdi. Cemal Paşa, isteklerini çok uygun görmesine rağmen, tam yetki isteminde yetkili olmadığını söyleyerek durumun Enver Paşa'ya bildirilmesini ister. Tartışma bu konudan sonra da devam eder. Cemal Paşa, Enver Paşa'nın bir tel emri ile gönderdiği buyruğun diğer maddeleri görüşülür. Bu buyruklardan Hicaz'ın boşaltılması ile ilgili sorusu tartışılır. Karargâh kurmay başkanı olarak Ali Fuat Erden Paşa, Osmanlı Kuvvetlerinin Medine bölgesinden geri çekilmesi ile ilgili düşüncelerini açıklar: "Boşaltma ve çekilme başlar başlamaz demiryolu boyundaki bütün Bedeviler, o zamana kadar bize bağlı kalan oymaklar bile ayaklanıp yağma ümidi ile Demiryolu boyuna üşüşeceklerdir. Bu yüzden birlikler demiryolu ile gidemeyecek ve toplu olarak karadan yaya gideceklerdir. Katarlar ancak yiyecek içecek, hasta ve yaralıları taşıyacaklardır. Gündüz vuruşulacak, gece ise kale nizamında konaklanılacaktır. Böylece 600 km gidilecektir."Bu düşünceleri öğrenen M. Kemal Paşa, söz alarak, madem ki Medine'nin tahliyesine karar verildi? Bu kararı tatbik etmek için kendisinin Medine'ye gitmesinin münasip olmayacağı ve şimdiye kadar Medine'yi kim müdafaa etmişse tahliyeyi de onun yapması muvafık mantık olduğunu söyler.24 Şubat gecesi Cemal Paşa son görüşme ve düşünlerle ilgili bilgileri özetleyerek Enver Paşaya telle bildirir: Hicaz'ın mukadderatı Filistin'in mukadderatına bağlıdır. Filistin esas, Hicaz ferdir (ayrıntıdır). Düşman Kudüs'ü zapt edecek olursa Medine ve Hicazdaki kıtaat tehlikeye girer? Enver Paşa 1 Mart günü Rayak'a gelir. Cemal Paşa ile orada görüşür. Bazı tarih yazarları bu görüşmeyi 26 Şubatta gerçekleştiğini ve görüşmelerde Mustafa Kemal Paşa ile Ali Fuat Erden Paşanın da bulunduğunu yazıyorlar. Fakat Ali Fuat Erden'in hatıralarında böyle bir belge yoktur. Bu olayın doğrusu Kurmay Başkanının hatıratında belirtildiği gibi 1 Mart'ta olmuştur. Cemal Paşa, 24 Şubat gecesinde yapılan askeri görüşmelerle ilgili düşünceleri Enver Paşa'ya anlatır. Bu görüşmenin sonucunda Enver Paşa 2 Mart 1917 de Cemal Paşa'ya iki buyruk verir: Birincisi; "Zat-ı Samilerinin teklifatı mucibince Medine'nin tahliyesini ve Hicaz'daki kıtaatın Filistin'de istihdam edilmek üzere geri çekilmesini emrediyorum."İkinci Buyruk: "Kafkas Gurubu ikinci ve üçüncü orduların harekâtını tevhidi Ahmet İzzet Paşa hazretlerine verilmiş olup Medine'nin tahliyesi emri de verilmiş olduğundan Hicaz Kuvve-i Seferiyesi kumandanı Fahrettin Paşa da ikba edilmiş ve Mustafa Kemal Paşa asaleten ikinci ordu komutanlığına atanmıştır."XVI. Kolordu ve II. Ordu Komutan vekilliğinde Hicaz Kuvve-i Seferiye Komutanlığına atanan Mustafa Kemal Paşa, 2 Mart 1917 günü Enver Paşa'nın emri ile Hicaz Kuvve-i Seferiye Komutanlığından, II Ordu Komutanlığına asaleten atanmıştır. Yavuz Sultan Selimin 1516 yılında yaptığı Mısır seferi ile Osmanlı Türk egemenliğine giren Hicaz bölgesinin merkezi şehirlerinden Medine'nin boşaltılması ile Hicaz yönetimimizden tamamen çıkar. Böylece Hicaz toprakları Birinci Genel Savaşta ilk kaybettiğimiz topraklardır.