logo
23 KASIM 2026

Zaman ve idrak: Bazı hakikatleri neden geç anlarız? / Hayatın içinden hikmete -11-

23.11.2026 00:00:00
 
İnsan hayatı boyunca pek çok hakikatle karşılaşır. Ancak gördüğü her gerçeği anlayamaz, anladığı her gerçeği de kabullenemez. Bazen bir insanın kıymetini kaybettikten, bir nimetin değerini elinden çıktıktan, bir yanlışın zararını ise yıllar sonra fark eder. Peki, bazı hakikatleri neden zamanında anlayamayız? Gözümüzün önünde duran gerçekler hangi perdelerin arkasında kalır?

Bunun cevabı yalnızca bilgisizlikte aranamaz. Çünkü insan bazen hakikati bilmediği için değil, işine gelmediği için görmezden gelir. Nefis, arzuladığı şeyleri öne çıkarırken hoşuna gitmeyen gerçekleri geri plana iter. Gurur, hatayı kabul etmeyi; menfaat, doğruyu savunmayı; alışkanlıklar ise değişmeyi zorlaştırır. Kimi zaman da insan, kaybetme ihtimalini hiç düşünmediği için sahip olduklarının kıymetini anlayamaz. Demek ki idrak gecikmesinin önemli sebeplerinden biri, insanın gerçekle yüzleşmekten kaçmasıdır.

Prof. Dr. Haydar Baş, İman ve İnsan adlı eserinin önsözünde insanın künhüne vakıf olmanın, yani insanın gerçek mahiyetini kavramanın önemine dikkat çeker. Bu yaklaşım, konumuz açısından önemli bir kapı aralar. İnsan kendisini tanımadan nefsinin istekleriyle hakikatin sesini birbirinden ayıramaz. Yaratılış gayesini bilmeyen insan, hayatı yalnızca dünyevi beklentiler üzerinden değerlendirmeye başlar. Böylece gerçeği görmekten çok, görmek istediği dünyayı yaşamaya çalışır.

Yüce Allah, Mü'min suresinin 67. ayetinde şöyle buyurur:

"Sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan yaratan O'dur. Sonra sizi bir bebek olarak dünyaya çıkarır; sonra güçlü çağınıza ulaşmanız, ardından yaşlanmanız için sizi yaşatır. İçinizden daha önce vefat edenler de vardır. Bütün bunlar, belirlenmiş bir süreye ulaşmanız ve aklınızı kullanmanız içindir."

Bu ayet, ömrün yalnızca yaşlanmak için değil, aklı kullanmak ve yaratılışın hikmetini kavramak için de verildiğini gösterir.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve alihi) şöyle buyurmuştur:

"İki nimet vardır ki insanların çoğu onların kıymetini bilmekte aldanmıştır: Sağlık ve boş vakit." (Buhârî, Rikâk, 1)

Daha önce kaleme aldığım Selam Olsun şiirimdeki şu dörtlük de insanı ömür ve ölüm gerçeğiyle yüzleştirir:

Ölüm gelir her eve davete gerek duymaz

Ağlayıp feryat etsen Azrail seni duymaz

Çok hayret ediyorum gafiller neden aymaz

Selam olsun haddini bilip yaşayanlara.

İnsan ölümün kaçınılmaz olduğunu bilir; fakat bu bilgiyi hayatına taşımakta gecikir. İşte bilmekle idrak etmek arasındaki fark budur.

Sonuç olarak bazı hakikatleri geç anlamamızın sebebi, çoğu zaman hakikatin uzaklığı değil, bizim ona karşı duruşumuzdur. Nefsimizden, gururumuzdan ve gafletimizden sıyrılabildiğimiz ölçüde gerçekleri görebiliriz. Zaman insana tecrübe kazandırır; fakat hikmeti kazandıran, tecrübeden ibret alabilmektir. İnsan bazen ömrünün sonuna yaklaşırken gerçeği anlar. Asıl mesele, hakikati anladığında onu yaşayacak bir ömrünün hâlâ bulunup bulunmadığıdır.
 
Uğur Kepekçi / diğer yazıları
logo

Beşyol Mah. 502. Sok. No: 6/1
Küçükçekmece / İstanbul

Telefon: (212) 624 09 99
E-posta: internet@yenimesaj.com.tr gundogdu@yenimesaj.com.tr


WhatsApp iletişim: (542) 289 52 85


Tüm hakları Yeni Mesaj adına saklıdır: ©1996-2026

Yazılı izin alınmaksızın site içeriğinin fiziki veya elektronik ortamda kopyalanması, çoğaltılması, dağıtılması veya yeniden yayınlanması aksi belirtilmediği sürece yasal yükümlülük altına sokabilir. Daha fazla bilgi almak için telefon veya eposta ile irtibata geçilebilir. Yeni Mesaj Gazetesi'nde yer alan köşe yazıları sebebi ile ortaya çıkabilecek herhangi bir hukuksal, ekonomik, etik sorumluluk ilgili köşe yazarına ait olup Yeni Mesaj Gazetesi herhangi bir yükümlülük kabul etmez. Sözleşmesiz yazar, muhabir ve temsilcilere telif ödemesi yapılmaz.