Birleşik Krallık'ta ayrılık: Rusya gölgesinde Londra

Birleşik Krallık'ın geleceği artık yalnızca Londra'da tartışılmıyor. Cardiff'te İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'dan siyasi liderlerin aynı masa etrafında buluşması, Westminster merkezli yapının karşı karşıya olduğu yeni tabloyu ortaya koydu. Galler Bölgesel Başbakanı Rhun ap Iorwerth'in ev sahipliğindeki toplantıya İskoçya Başbakanı John Swinney, Kuzey İrlanda Başbakanı Michelle O'Neill ve Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald'ın katılması, sıradan bir siyasi görüşmenin ötesinde anlam taşıyor. Toplantının sonunda imzalanan mutabakatta halkların kendi geleceğini belirleme hakkına vurgu yapılması, Londra'nın dikkate alması gereken açık bir siyasi mesajdı.

 

Buradaki asıl mesele, yarın Birleşik Krallık'ın parçalanıp parçalanmayacağı değil. Daha önemli soru şu: Westminster merkezli sistem, farklı bölgelerde değişen siyasi talepleri ne kadar kendi bünyesinde tutabilecek? Galler daha fazla yetki ve eşit muamele isterken İskoçya'da bağımsızlık fikri siyasi tartışmanın önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. Kuzey İrlanda'nın geleceği ise Belfast Anlaşması'nın ortaya koyduğu demokratik ve hukuki mekanizmalar çerçevesinde farklı bir zeminde ilerliyor. Bu üç hattın Cardiff'te aynı masa etrafında buluşması, taleplerin birbirinin aynısı olduğu anlamına gelmiyor. Fakat Londra karşısında bölgelerin kendi siyasi ağırlıklarını artırma arayışının güçlendiğini gösteriyor.

 

 

İskoçya açısından konu daha ileri bir noktada. John Swinney, İskoçya'nın Avrupa Birliği'nden kendi tercihinin dışında ayrıldığını vurgularken, ülkesinin geleceğine ilişkin kararın İskoç halkının iradesiyle belirlenmesi gerektiğini savunuyor. Böylece tartışma yalnızca Londra ile Edinburgh arasındaki yetki meselesi olmaktan çıkıyor. İskoçya'nın Avrupa ile nasıl bir ilişki kurmak istediği de bu tartışmanın parçası haline geliyor.

 

Kuzey İrlanda'da ise Belfast Anlaşması'nın sağladığı demokratik ve hukuki çerçeve belirleyici olmaya devam ediyor. Mary Lou McDonald'ın İrlanda'nın yeniden birleşmesine ilişkin referandum hakkını gündeme getirmesi bu nedenle önem taşıyor. Galler'deki talepler ise bağımsızlıktan çok daha fazla yetki ve Westminster ile yeni bir siyasi ilişkinin kurulması etrafında şekilleniyor. Londra'nın karşısında tek bir ayrılık hareketi yok. Aynı Birliğin içinde, birbirinden farklı üç siyasi beklenti bulunuyor.

 

Londra'nın Birliği koruma iradesi açık. Ekonomi, kamu hizmetleri, ailelerin geçim şartları ve güvenlik gibi doğrudan günlük hayatı etkileyen konuların öne çıkarılması da anlaşılır. Ancak ekonomik sorunların çözülmesi, siyasi temsil ve yetki tartışmasını kendiliğinden ortadan kaldırmıyor. Westminster'ın önündeki gerçek mesele, eski merkeziyetçi alışkanlıklarla devam etmek yerine Birliği oluşturan parçalarla nasıl yeni bir siyasi ilişki kurulacağıdır.

 

 

Bu tabloyu yalnızca Birleşik Krallık'ın iç siyaseti olarak görmek de eksik kalır. Rusya ile Batı arasındaki gerilimin devam ettiği bir dönemde Kuzey Atlantik'in güvenliği, NATO'nun savunma planlaması ve kritik altyapının korunması Avrupa'nın güvenlik gündeminde önemli yer tutuyor. Bu nedenle Birleşik Krallık'ın kendi içindeki anayasal tartışmaların savunma ve dış politika tarafını da hesaba katmak gerekiyor.

 

Özellikle İskoçya'nın Kuzey Atlantik'e açılan coğrafi konumu ve Birleşik Krallık'ın savunma yapılanmasındaki yeri nedeniyle olası bir anayasal değişikliğin NATO politikası, askeri altyapı ve savunma planlaması bakımından sonuçları olabilir. Fakat buradan "İskoçya ayrılırsa Rusya güçlenir" gibi kesin bir sonuç çıkarmak doğru olmaz. Böyle bir değişikliğin Avrupa'nın güvenliğini mutlaka zayıflatacağını söylemek de mümkün değil. Asıl belirleyici olan, ortaya çıkacak siyasi ve hukuki düzenlemelerin savunma iş birliğini nasıl şekillendireceğidir.

 

Londra'nın hesabı bu yüzden yalnızca Westminster ile Edinburgh, Cardiff veya Belfast arasındaki ilişkiden ibaret değil. Birleşik Krallık, içeride değişen siyasi taleplerle uğraşırken dışarıda NATO'nun önemli ülkelerinden biri olarak Kuzey Atlantik'teki ve Avrupa'daki güvenlik sorumluluklarını sürdürüyor. Rusya ile gerilimin devam ettiği bir ortamda bu iki alanı birbirinden tamamen koparmak mümkün değil.

 

Cardiff'teki toplantı bir ayrılık ilanı değil. Fakat Londra'ya verilen mesaj da hafife alınacak türden değil. Birleşik Krallık'ı oluşturan farklı siyasi merkezler artık yalnızca daha fazla yetki istemiyor; kendi gelecekleri hakkında söz sahibi olma taleplerini daha ortak bir zeminde dile getiriyor.

 

Londra'nın önündeki soru giderek daha açık hale geliyor: Birleşik Krallık, kendi içindeki siyasi dengeleri değiştirirken Rusya ile gerilimin sürdüğü Avrupa güvenlik ortamında stratejik ağırlığını nasıl koruyacak?

 

Çünkü Birliği ayakta tutmak, yalnızca onun adını ve sınırlarını korumakla mümkün olmayabilir. Birliği yaşatacak olan şey, onu oluşturan parçaların değişen siyasi iradelerine cevap verebilecek bir siyasi esneklik gösterebilmesidir. Cardiff'ten Londra'ya verilen mesajın asıl önemi de burada yatıyor.