Kaliningrad'dan Karadeniz'e

Rusya'nın Kaliningrad üzerinden kullandığı nükleer tehdit dili, Ukrayna savaşının Avrupa açısından taşıdığı tehlikeyi yeniden gündeme getirdi. Baltık Denizi kıyısındaki Kaliningrad, NATO üyesi Polonya ve Litvanya arasında bulunuyor. Moskova, bölgenin izole edilmesine yönelik herhangi bir girişimin ağır sonuçları olacağı mesajını verirken Avrupa'da da savaşın Ukrayna sınırlarının dışına taşma ihtimali tartışılıyor. Rusya ile NATO arasında doğrudan bir savaşın başlayacağını gösteren bir durum bulunmuyor. Ancak kullanılan dil sertleşiyor. Moskova, Avrupa ülkelerinin Ukrayna'ya verdiği silah ve mali desteği artık sadece Kiev'e yapılan yardım olarak görmüyor.

 

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un son açıklamalarında bu yaklaşım açıkça görülüyor. Lavrov, Avrupa'nın Rusya ile savaş halinde olduğunu savunuyor. Bu sözlerin siyasi ve hukuki karşılığı ayrı bir tartışma konusu. Fakat Moskova'nın savaşı nasıl gördüğünü anlamak açısından önemli. Rusya, karşısında yalnızca Ukrayna'yı değil Avrupa ülkelerini de gördüğü bir tablo çiziyor. Bu da savaşın siyasi sınırlarının Ukrayna'nın çok ötesine taşınabileceği yönündeki kaygıları artırıyor.

 

 

Ukrayna savaşı uzadıkça Avrupa'daki tartışma da genişliyor. Silah yardımlarının devam edip etmeyeceği kadar enerji fiyatları, savunma harcamaları ve savaşın ekonomilere yükü konuşuluyor. Moskova'nın hesabı, Avrupa'nın zaman içinde yorulabileceği düşüncesine dayanıyor olabilir. Savaş uzadıkça Ukrayna kadar onu destekleyen ülkeler de maliyet üstleniyor. Hükümetler her yeni yardım paketini kendi kamuoylarına anlatmak zorunda kalıyor.

 

Rusya'nın baskısı ise cepheyle sınırlı değil. Avrupa ülkelerinde siber saldırılar, sabotaj iddiaları, insansız hava araçları ve kritik altyapının korunması konusunda yeni tartışmalar ortaya çıkıyor. Batılı ülkeler bu olayların bir bölümünün Rusya kaynaklı olduğunu savunurken Moskova suçlamaları reddediyor. Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırılar da savaşın günlük hayat üzerindeki etkisini artırıyor. Kış yaklaşırken elektrik ve ısınma sistemlerinin çalışması Ukrayna için hayati önem taşıyor. Savaşın sonuçları böylece cephe hattından çok daha geniş bir alana yayılıyor.

 

Avrupa şimdi Ukrayna'ya desteği sürdürürken Rusya ile doğrudan çatışmanın önüne geçmeye çalışıyor. Fakat Moskova'nın Avrupa'yı savaşın taraflarından biri olarak göstermesi bu çizgiyi korumayı zorlaştırıyor. Savaşın uzamasıyla birlikte bu sınırın nerede tutulacağı, Avrupa hükümetlerinin karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri haline geliyor.

 

 

Türkiye bu gelişmelerin dışında kalamaz. Karadeniz'e kıyısı bulunan Türkiye aynı zamanda NATO üyesi. Boğazlar üzerindeki konumu ve Montrö Sözleşmesi'nin uygulanmasındaki rolü nedeniyle Karadeniz'deki askeri hareketlilik Ankara'yı doğrudan ilgilendiriyor. Montrö, savaş gemilerinin Boğazlardan geçişine ilişkin kurallar getiriyor ve Karadeniz'e kıyısı olmayan büyük devletlerin bölgedeki askeri varlığını sınırlıyor. Ukrayna savaşı devam ederken bu kuralların önemi daha da belirgin hale geliyor.

 

Savaşın Karadeniz'de daha fazla yayılması halinde Türkiye üzerindeki baskı da artabilir. NATO ülkeleri Ukrayna'ya daha fazla askeri destek vermek isteyebilir. Rusya ise Karadeniz'deki askeri varlığının ve hareket alanının sınırlanmasına karşı çıkacaktır. Ankara'nın aynı anda birkaç ilişkiyi yürütmesi gerekiyor. Türkiye NATO üyesi; Rusya ile enerji, ticaret ve turizm ilişkileri devam ediyor; Ukrayna ile de siyasi, ekonomik ve savunma alanlarında ilişkiler bulunuyor. Bu nedenle Ankara açısından önemli olan, savaşın Karadeniz'e taşınmasını önleyecek konuşma kanallarını açık tutmak.

 

Türkiye'nin Moskova ve Kiev ile görüşebiliyor olması burada önem taşıyor. Geçmişte iki taraf arasında yürütülen temaslar, savaşın en zor dönemlerinde bile görüşme imkanının tamamen ortadan kalkmadığını gösterdi. Ancak Rusya ile Avrupa arasındaki gerilim daha da sertleşirse Ankara'nın işi kolaylaşmayacak. Kaliningrad'da yaşanabilecek yeni bir kriz yalnızca Baltık'la sınırlı kalmayabilir. Rusya ile NATO arasındaki gerilimin başka bölgelere yansıması, Karadeniz'deki askeri hareketliliği de artırabilir.

 

Ukrayna savaşının başında soru, Rusya'nın Ukrayna'da ne kadar ilerleyebileceğiydi. Bugün ise başka bir soru öne çıkıyor: Savaş nerede bitecek değil, etkileri nerede duracak?

 

Türkiye açısından bakıldığında cevap Karadeniz'den geçiyor.

 

Çünkü Ukrayna'da başlayan savaşın Türkiye'ye uzanabileceği yer, cephe hattından önce Karadeniz'dir. Karadeniz'in yeni bir cepheye dönüşmesi ise Ankara'nın hiç istemeyeceği bir tablo olacaktır.