Brezilya'da başkanlık Sol'un, parlamento Sağ'ın; İsrail'de çoğunluk arayışı

İsrail'de seçimlerin ardından hükümeti kimin kuracağı tartışılırken Brezilya'da Luiz Inácio Lula da Silva cumhurbaşkanlığını yeniden kazandı. Ancak iki ülkede de seçim sonuçları, siyasi liderlerin kendi tabanlarının desteğiyle yetinerek ülkeyi yönetemeyeceğini gösteren tablolar ortaya çıkardı. İsrail'de hükümet kurmak için farklı siyasi partilerin desteği gerekirken Brezilya'da Lula, cumhurbaşkanlığı zaferine rağmen parlamentodaki sağ ağırlığı hesaba katmak zorunda. Sandık sonuçları, siyasi mücadelenin seçim gecesi bitmediğini ve yönetimin farklı siyasi güçlerle kurulacak ilişkilere bağlı olduğunu gösteriyor.

 

 

İsrail'de Benjamin Netanyahu'nun liderliğindeki sağ blokun hükümet kurmak için gereken çoğunluğa ulaşması kolay görünmüyor. Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet cephesi de tek başına hükümet kurabilecek durumda değil. Bu nedenle Arap partilerinin sandalye sayısı ve farklı siyasi grupların tutumu koalisyon görüşmelerinde önem taşıyor. Ancak sayısal olarak mümkün görünen bir ortaklığın siyasi anlaşmaya dönüşmesi kolay değil. Netanyahu'nun destek aldığı aşırı sağcı ve dini partilerin güvenlik politikaları, Filistinlilerle ilişkiler ve askerlik yükümlülüğü gibi konularda kendi talepleri bulunuyor. Bu taleplerin karşılanması hükümetin kurulmasını kolaylaştırabilir ancak başbakanın hareket alanını daraltabilir. Muhalefetin de yalnızca Netanyahu karşıtlığında birleşmek yerine ortak bir hükümet programı üzerinde anlaşması gerekiyor.

 

7 Ekim 2023 saldırılarının ardından güvenlik politikaları ve Gazze savaşı İsrail siyasetinin başlıca gündem maddeleri haline geldi. Ultra-Ortodoks Yahudilerin askerlik yükümlülüğü de koalisyon görüşmelerini zorlaştırabilecek konular arasında yer alıyor. Bu nedenle kurulacak hükümetin yönünü yalnızca partilerin sandalye sayıları değil, hangi taleplerinden vazgeçebilecekleri de belirleyecek. Siyasi tarafların kendi seçmenlerine verdikleri sözlerle hükümet kurmanın gerektirdiği uzlaşma arasında bir tercih yapması gerekecek. Görüşmelerin sonucu, İsrail'in iç politikası kadar güvenlik ve bölge politikalarına yaklaşımını da etkileyecek.

 

 

Brezilya'da 25 Ekim'de yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda Lula da Silva oyların yüzde 51,79'unu alarak Flávio Bolsonaro'yu geride bıraktı. Bolsonaro yüzde 48,21'de kaldı. Ancak cumhurbaşkanlığı seçimindeki sonuç, parlamentodaki güç dağılımını değiştirmedi. 513 üyeli Temsilciler Meclisinde Bolsonaro'nun Liberal Partisi 121 sandalye kazanırken Lula'nın İşçi Partisi 70 sandalyede kaldı. Böylece Lula, cumhurbaşkanlığını kazanmasına rağmen kendi partisine dayanarak parlamentoda çoğunluk sağlayamayan bir lider olarak görev yapacak. Sosyal yardımlar, kamu harcamaları ve çevre politikaları gibi başlıklarda diğer partilerin desteğine ihtiyaç duyacak. Bolsonaro'ya verilen oyların büyüklüğü ve sağ partilerin parlamentodaki gücü de bu kesimin Brezilya siyasetindeki etkisini koruduğunu gösteriyor.

 

Seçim sonrasında Flávio Bolsonaro hakkındaki hukuki süreçler de ülkenin siyasi gündemine girdi. Uluslararası basında yer alan haberlere göre, devam eden soruşturmalar kapsamında pasaportunu iadesi istendi ve Bolsonaro'nun ABD'ye gittiği bildirildi. Hakkındaki para aklama şüphesi ile babası Jair Bolsonaro'nun hayatını konu alan Dark Horse filminin finansmanına ilişkin iddialar da gündeme geldi. Ancak bunlar devam eden hukuki süreçlerdir; kesinleşmiş bir suç hükmü olarak değerlendirilemez. Bolsonaro ailesinin siyasi geleceği tartışılırken Brezilya sağının gücünü yalnızca bu dosyalar üzerinden değerlendirmek de doğru olmaz. Parlamentodaki sandalye dağılımı, sağ partilerin Lula'nın politikalarını etkilemeye devam edeceğini gösteriyor. Lula'nın önündeki temel mesele, seçim zaferini Kongre'de karar almasını sağlayacak bir desteğe dönüştürmek olacak.

 

 

İsrail ve Brezilya'daki siyasi tablolar farklı olsa da iki ülkede de seçim kazanmak, tek başına ülkeyi yönetmek için yeterli değil. İsrail'de hükümet kurabilmek farklı partilerin desteğini gerektirirken Brezilya'da cumhurbaşkanlığı Lula'nın olsa da parlamentodaki sağ ağırlık alınacak kararları etkileyecek. Bu sonuçlar, seçmenlerin bilinçli olarak uzlaşma istediğini kesin biçimde kanıtlamasa da hiçbir siyasi tarafın diğerlerini yok sayarak rahatça ilerleyemeyeceğini ortaya koyuyor. Sandık, siyasi güçlerin hangisinin öne çıktığını gösteriyor; ancak bu gücün nasıl kullanılacağını parlamentodaki ilişkiler ve kurulacak ortaklıklar belirliyor.

 

Lula'nın önünde, seçimde aldığı desteği parlamentoda işleyen bir siyasi çoğunluğa dönüştürme görevi bulunuyor. İsrail'de ise hükümetin kurulması, partilerin kendi talepleriyle ortak yönetimin gereklilikleri arasında nerede duracaklarına bağlı. Her iki ülkede de kazananlar, yalnızca kendi destekçilerinin beklentilerini değil, kararların uygulanabilmesi için gerekli siyasi koşulları da hesaba katmak zorunda. Seçim sonuçlarının ortaya çıkardığı temel gerçek bu: Sandıktan birinci çıkmak önemli, fakat ülkeyi yönetebilmek için farklı siyasi güçlerle anlaşmak gerekiyor.