Türkiye, bugün dünyanın en büyük bor rezervlerine sahip olan ve dünyada en çok bor kimyasalları üretimi gerçekleştiren ülkedir.  Dünya toplam bor rezervi sıralamasında 2014 yılında %72 ve 2016 yılında %74'lük pay ile ilk sırada yer almaktadır.

Ülkemizde gerçekleştirilen bor üretiminde altın ve petrolün aksine herhangi bir yerli ya da yabancı özel teşebbüsün payı bulunmamaktadır. Daha doğrusu yerli ya da yabancı özel teşebbüslerin ülkemizde bor minerali araması ve üretmesi 1978 yılından beri yasaktır. Ancak cevheri hammadde olarak satıyor olmamız bize hiçbir kazanç sağlamamaktadır.

ABD'nin en büyük ve dünyanın üçüncü en büyük bankası olan Morgan Guaranty Trust Company of New York (JPMorgan Chase & Co.) firmasının önderliğinde 1985 yılında hazırlanan "Özelleştirme Ana Planı" kapsamında Etibank, "Birinci Öncelik" listesine alınmış ve bünyesinde bulunan firmaların tek tek özelleştirilmesinin ardından elimizde sadece Eti Maden kalmıştır.

Eti Maden, 2015 yılı dünya bor üretiminin %48'ini  tek başına gerçekleştiren firma olup 'Türkiye'nin En Büyük 1000 İhracatçı Firması' sıralamasında 2015 yılında 767 milyon dolar ile 14'üncü ve 2016 yılında 677 milyon dolar ile 15'inci olmuştur. 

Ağırlıklı olarak ham cevher şeklinde sattığımız Bor'u katmadeğeri yüksek diğer formlarına çevirmiş olsaydık yüz milyarlarca Dolarlık ihracat geliri elde etmiş olacaktık. Oysa dünya lideri olduğumuz ve son derece stratejik olan böyle bir kaynaktan dahi elde ettiğimiz gelir 600 milyon dolarlar seviyesinde kalmıştır.







Devletin kalkınması, sahip olduğu doğal zenginliklere değil bu zenginlikleri akılcı yöntemlerle kullanmasına bağlıdır. Tüketicinin çok olduğu Bor ürünleri sektöründe üreticinin az sayıda olmasını fırsat bilmeli ve isabetli bir politika belirlemeliyiz.

Ham madde ihracı, bir ülkenin sanayileşmesine ve kalkınmasına vurulan en büyük darbedir. Madenlerin işletim hakkının yabancı firmalara devredilmesi ile, bu madenlerin devlet tarafından işlenmeden ham madde olarak dışarıya satılması arasında pek bir fark bulunmamaktadır.

Örneğin, ABD'nin ürün portföyü tamamen rafine bor ürünleri ile bor kimyasallarından oluşmakta olup, hiç ham bor satışı yapılmamaktadır.  Ham madde satışı yapmak yerine uç ürün olarak satmak kimi ürünlerde 100 kat daha karlıdır.

Bor Karbür bu duruma örnek gösterilebilir. Ülkemizde üretilen kurşun geçirmez Bor Karbür zırh seramiklerinin %85'i ihraç edilmektedir. Bora bilgi ve teknoloji eklenmesi sonucu ortaya çıkan bu ürün, ülkemizde üretilen bor kimyasalları üzerine 100 kattan fazla değer katmaktadır.  Sahip olduğumuz Bor madeni hakkındaki şu bilgiler bile Bor madenini ham cevher olarak satmak yerine katma değeri son derece yüksek ürünler haline getirmemiz gerektiğini bize göstermektedir.







a– Yakıt pili olarak alternatif enerji kaynağıdır. İzlanda ile Shell ve Daimler–Chrysler arasında 1999 yılında varılan antlaşma gereği bu ülkede yakıt pilleri otomotivde kullanılmaya başlamıştır. AB bu deneyimin sonunda tamamı ile otomotivde yakıt olarak bu pilleri kullanmayı düşünmektedir. Bunun kaynağı da Bor hibrid tir. Geleceğin enerji kaynağı Bordur.

b– Bor ve borlu yakıtlar, 1950'li yılların başında ABD Savunma Programı'nda geleceğin yakıtı olarak adlandırılmış ve nükleer silahlanma dışında 2. önemli stratejik malzeme olarak nitelendirilmiştir. 1958–1961 yılları arasında ABD ve NATO tarafından Bor, stratejik bir maden olarak ilan edilmiş, pazarlaması kontrol altına alınmış ve COCOM olarak nitelendirilen tedbirler kapsamında Varşova Paktı ülkelerine satışı yasaklanmıştır.

c– Bor bileşikleri ve bor lifleri, (fiber) plastiklerde veya metallerde yüksek dayanıklılığa ve esnekliğe sahiptir. Bu gelişmiş bileşikler askeri alanda, özellikle hava ve uzay araçlarında kullanılmaktadır. Plastiklerde borlu lifler, alüminyum ve titanyumun 6 katı kadar sertlik/yoğunluk oranına sahiptir. Yüksek ısıya dayanıklılığı, esnekliği, hafifliği, güç ve üretim kolaylığı ile birleştirmektedir. Bu özellikleri sebebiyle jet motorlarının kompresör bıçaklarında, kanatçıklarında, dümenlerinde kullanılmaktadır. Bor bileşiklerinin kullanılması, titanyumla karşılaştırıldığında F14, Tomcat, F15 Eagle ve B1 bombardıman uçakların ağırlığını 91 kg azaltmaktadır. 

d– Piyade tüfeği, tabanca, top, tank üretiminde, zırhlı personel taşıyıcıların zırhlarını güçlendirici seramik plaklarda da bor kullanılmaktadır. Borla güçlendirilmiş cam malzemelerin iletken olmayan ve düşük dielektrik özelliği onları radara karşı görünmez kıldığı için askeri teçhizat yapımında önemlidir. ABD ordusu tarafından kullanılan gizli teknoloji ürünü Stealth Fighter (hayalet uçaklar) ve donanımlarının imalinde de bor ve rafine bor ürünlerinin kullanıldığı düşünülmektedir. 







e– Nükleer reaktörlerde radyoaktif malzemenin fisyonu sonucunda ısı, alfa ve beta parçacıkları, gama ışınları ve nötronlar açığa çıkar. Nötronlara kalkan olarak kullanılan en önemli malzemeler, hidrojen, lityum, polietilen ve su olup, kalkan olarak kullanılan malzemelerin çoğu ikincil gama ışını yaymakta, bu da ısı düşürme ve tekrar kalkan uygulamayı gerektirmektedir. Bor, termal nötronları emme kabiliyeti açısından tektir. Sadece hafif bir gama ışını çıkarmakta ve alfa parçacıklarını kolayca emmektedir. 

f– Hafifliği, gerilmeye olan direnci ve kimyasal etkilere dayanıklılığı sebebiyle; plastiklerde, sanayi elyafı üretiminde, lastik ve kağıt endüstrisinde, tarımda, nükleer enerji santrallerinde, roket yakıtlarında da kullanılmaktadır. Camın ısıyla genleşmesini önemli ölçüde indirgediği, camı asit ve çizilmeye karşı koruduğu, titreşim, yüksek ısı ve ısı şoklarına karşı dayanıklılığı sağladığı için ısıya dayanıklı cam gereçleri ve elektronik ve uzay araştırmalarında kullanılacak üstün nitelikli camların üretiminde de önemli yeri vardır.

Daha birçok sahada kullanılan Bor madenin önemi Türkiye'ye uluslararası sahada çok büyük bir avantaj sağlamasına rağmen bu ve benzeri kaynaklarımız yabancılara talan ettirilmektedir. Milli Devlet anlayışında her konuda olduğu gibi madenlerimiz noktasında da millet menfaatler dikkate alınacaktır. Öncelikle yabancıların madenlerimiz üzerindeki hâkimiyetine son verilecektir." Devam edecek (Prof. Dr. Haydar Baş Milli Ekonomi Modeli)