Trump İran'da kimi arıyor, kimi bulmaya çabalıyor
20.01.2026 00:00:00
Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim yarım asırdır sürüyor. Donald Trump dönemi ise bu ilişkinin en sert evrelerinden biri oldu. Trump, İran'a karşı "maksimum baskı" politikası izledi; yaptırımları artırdı, nükleer anlaşmadan çekildi ve sert söylemleriyle tansiyonu yükseltti. Peki Trump gerçekten İran'da kimi arıyordu ve neden bulamadı?
Trump ve lider algısı
Trump klasik bir diplomat değildi. Uluslararası ilişkileri devletler arası dengelerden çok kişiler üzerinden pazarlık olarak gördü. Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile kurduğu ilişki bunun örneğiydi. Trump için ideal muhatap: otoritesi tartışılmayan, tek başına karar alabilen ve "anlaşma yaptım" diyebilecek biri. İran'da ise kararlar birçok aktör ve kurum arasında paylaştırılmıştı; bu nedenle Trump'ın tarzı sistemle uyuşmuyordu.
Hasan Ruhani: Masada eller bağlı
Hasan Ruhani, Batı'da uzun süre "ılımlı lider" olarak tanıtıldı. Nükleer anlaşma sürecinde adı sıkça duyuldu, Avrupa ülkeleriyle diyalog kurdu ve diplomasiye öncelik verdi. Teorik olarak Trump'ın masada pazarlık yapabileceği isimlerden biriydi.
Ama Ruhani gerçek gücü elinde tutmuyordu. Son söz cumhurbaşkanında değil; Dini Lider Ali Hamaney'dedir. ABD'nin anlaşmadan çekilmesi de onun kredibilitesini sarstı. Trump perspektifinden, Ruhani masada oturabilirdi ama elleri bağlıydı; yani anlaşmayı tek başına garantileyemezdi.
Ali Hamaney: Gerçek sahip
Ali Hamaney, İran'da gerçek gücün kaynağıydı. Ordu, Devrim Muhafızları ve dış politikanın ana hatları onun kontrolündeydi. Teorik olarak Trump ile anlaşma yapabilecek tek figür oydu.
Ama Hamaney için Trump'ın tarzı kabul edilemezdi. Sert söylemler, kamuoyuna açık baskı ve önceki anlaşmayı yırtma davranışı, güven eksikliğine yol açtı. Trump'ın aradığı "tek kişiyle anlaşma"modeli, İran sisteminde işlemiyordu. Hamaney için masaya oturmak, rejim ideolojisinde geri adım anlamına geliyordu.
İbrahim Reisi ve sert cumhurbaşkanları
İbrahim Reisi, Trump sonrası dönemin sert liderlerinden biri olarak öne çıktı. Batı'ya mesafeli, ideolojik ve güçlüydü. Ancak taviz vermeye açık değildi ve Trump'ın tarzıyla uyumlu değildi. Bugün İran'da yeni ılımlı figürler olsa da cumhurbaşkanlarının yetkileri sınırlı ve nihai karar hala Hamaney'in kontrolünde. Trump açısından, Reisi masaya oturabilecek bir isim değil, sadece sert bir muhatap olarak görünüyordu.
Süleymani ve askeri figürler
Kasım Süleymani, Devrim Muhafızları'nın ve İran'ın Ortadoğu'daki etkisinin sembol isimlerinden biriydi. Sert, karizmatik ve sahada etkiliydi. Teorik olarak Trump için ilginç bir figür olabilirdi; çünkü sert dili anlayabilir, güçlü lider algısı yaratabilirdi. Ancak askeri figürler taviz vermez ve diplomasi masasına oturmaz. Süleymani'nin öldürülmesi bu ihtimali de tamamen ortadan kaldırdı.
Pehlevi: Tarihi bir sembol
Pehlevi ailesi, yani 1979'da devrilen monarşinin üyeleri, Trump açısından gerçek bir seçenek olamazdı. Onlar:
Gerçek güce sahip değildi,
Halk desteği sınırlıydı,
İran yasaları siyasi faaliyetlerini yasaklıyordu.
Teorik olarak sembol olabilirler, ama Trump'ın aradığı güçlü lider profiline uymuyorlardı. Pehlevi, tarih kitaplarında bir simge; masada pazarlık yapacak biri değildi.
Trump perspektifi
Trump'ın yaklaşımı, "büyük anlaşma ya da hiç anlaşma" üzerine kuruluydu. Sert dil ve kamuoyu önünde baskı, Kuzey Kore'de işe yarayabilirdi ama İran'ın çok aktörlü sistemi bu yönteme uyum sağlamadı. Trump'ın hedeflediği lider tipi, Hamaney hariç İran'da mevcut değildi. Bu nedenle tüm girişimler hem sahada hem masada sınırlı kaldı.
Yanlış kapıyı zorlamak
Trump, İran'da bir lider aradı ama sistem, onun pazarlık masasına oturmasını olanaksız kıldı. Ruhani elleri bağlı, Reisi tavizsiz, Süleymani askeri ve Pehlevi sembolik bir figürdü. Hamaney ise ideolojik ve güven eksikliği nedeniyle masaya oturmadı.
Kısacası Trump'ın sorunu, lider bulamamak değil; liderlerle konuşabilecek diplomasi dilinin eksikliğiydi. Ve bu eksiklik, iki ülke arasındaki krizin derinleşmesinde kritik rol oynadı.
Yorumlar
Yorum bulunmuyor.
Cem Bürüç / diğer yazıları
- Ortadoğu'da yeni saflaşma: Siyasi ve ekonomik denge arayışı / 30.01.2026
- İngiltere, Çin ve değişmeyen denge arayışı / 29.01.2026
- Ukrayna'da barış arayışı tıkandı mı? Gözler Balkan deneyimine çevriliyor / 28.01.2026
- Dağlara yönelen penguen, Davos ve gökyüzüne dokunma iddiası / 27.01.2026
- Altın yer değiştirirse sadece kasalar değil, dengeler de değişir / 26.01.2026
- Putin'in gözünden dünya: Kuzey neden ısınıyor? / 24.01.2026
- Grönland dosyası: Buzların altındaki pazarlık, ABD üsleri ve Türkiye'nin sessiz takibi / 23.01.2026
- Büyük güçlerin gölgesinde Suriye: Çıkar, güç ve insan / 22.01.2026
- Avrupa'nın stratejik uyanışı mı, kendini tekrarı mı? / 21.01.2026
- Trump İran'da kimi arıyor, kimi bulmaya çabalıyor / 20.01.2026
- İngiltere, Çin ve değişmeyen denge arayışı / 29.01.2026
- Ukrayna'da barış arayışı tıkandı mı? Gözler Balkan deneyimine çevriliyor / 28.01.2026
- Dağlara yönelen penguen, Davos ve gökyüzüne dokunma iddiası / 27.01.2026
- Altın yer değiştirirse sadece kasalar değil, dengeler de değişir / 26.01.2026
- Putin'in gözünden dünya: Kuzey neden ısınıyor? / 24.01.2026
- Grönland dosyası: Buzların altındaki pazarlık, ABD üsleri ve Türkiye'nin sessiz takibi / 23.01.2026
- Büyük güçlerin gölgesinde Suriye: Çıkar, güç ve insan / 22.01.2026
- Avrupa'nın stratejik uyanışı mı, kendini tekrarı mı? / 21.01.2026
- Trump İran'da kimi arıyor, kimi bulmaya çabalıyor / 20.01.2026
