Altın yer değiştirirse sadece kasalar değil, dengeler de değişir

Dünyada siyasetin dili sertleşiyor, ticaret savaşları sıradanlaşıyor, ülkeler arası güven hızla aşınıyor. Böyle zamanlarda devletler vitrine değil, kasaya bakar. Çünkü krizler kapıya dayandığında konuşan şey demeçler değil, rezervlerdir. Almanya'da bugün yükselen "altınlarımız geri gelsin" tartışması da tam olarak bu yüzden önemlidir.

Bu mesele ilk bakışta teknik bir merkez bankası kararı gibi görünebilir. Oysa işin özünde çok daha derin bir soru vardır: Bir ülke en değerli varlığını kime ve nereye emanet eder?

Altın, sadece bir maden değildir. Altın; güvenin, egemenliğin ve son çarenin adıdır. Tarih boyunca imparatorluklar çökerken, paralar değer kaybederken altın hep ayakta kalmıştır. Savaş dönemlerinde ülkeler ilk olarak altınlarına bakmış, ekonomik kuşatmalarda son nefeslerini bu rezervler sayesinde almıştır. Bu yüzden altının nerede durduğu, teknik bir detay değil, stratejik bir tercihtir.

Almanya, dünyanın en büyük altın rezervlerinden birine sahip ülkelerden biridir. Ancak bu rezervlerin önemli bir kısmı uzun yıllardır ülke dışında tutulmaktadır. Bunun tarihsel bir arka planı vardır. Soğuk Savaş yıllarında Avrupa güvenli değildi. O dönem için altının güçlü müttefiklerin kasalarında tutulması mantıklı bir önlem olarak görülüyordu. ABD ise ekonomik ve askeri gücüyle en güvenli liman sayılıyordu.

Fakat bugünün dünyasında aynı güven duygusunun sorgusuz kabul edildiğini söylemek zor.

Küresel sistem artık daha kırılgan. Uluslararası ilişkilerde dostluklar hızla değişiyor, çıkarlar her şeyin önüne geçiyor. Dün yakın olan ülkeler bugün gümrük duvarları yükseltiyor, dün verilen sözler bugün askıya alınabiliyor. Ekonomi, siyasetin gölgesinde; siyaset ise güç mücadelesinin tam ortasında ilerliyor.

Bu ortamda Almanya'da sorulan soru son derece basit ama bir o kadar da sarsıcı:

"En zor gün geldiğinde, bu altına gerçekten ne kadar erişebileceğiz?"

Kimse doğrudan bir kriz ilan etmiyor. Ancak kimse de "hiçbir şey olmaz" rahatlığında değil. Devletler, iyi günler için değil, kötü günler için plan yapar. Altın da tam olarak bunun içindir. Kriz anında hızlı karar almak, bağımsız hareket edebilmek hayati önem taşır. Eğer en kritik rezerv başka bir ülkedeyse, bu bağımsızlık doğal olarak tartışmaya açılır.

Bu görüşü savunanlar, altınların ülke içinde tutulmasının psikolojik ve stratejik bir güç sağladığını dile getiriyor. Kendi kasanda duran rezerv, karar alma süreçlerinde elini rahatlatır. Kimseye sormadan, kimseyi beklemeden adım atabilme imkanı verir. Mesele sadece güvenlik değil, kontrol duygusudur.

Elbette karşı argümanlar da vardır. ABD'nin hala güçlü bir finans sistemine sahip olduğunu, rezervlerin farklı coğrafyalarda tutulmasının riskleri dağıttığını savunanlar bu görüşü dile getiriyor. Bu bakış açısı tamamen haksız değildir. Ancak tartışma artık "neresi daha güvenli" sorusundan çok, "nerede daha özgürüz" noktasına gelmiş durumda.

Bu konunun Avrupa açısından da önemli sonuçları olabilir. Almanya, Avrupa ekonomisinin merkezinde yer alıyor. Onun attığı her adım, diğer ülkeler tarafından yakından izleniyor. Eğer Almanya altınlarını geri getirme yönünde net bir adım atarsa, bu durum başka ülkelerde de benzer tartışmaları tetikleyebilir. Bir anda birçok başkentte aynı soru sorulabilir:

"Bizim altınımız nerede duruyor?"

Bu tablo, daha geniş bir eğilimin parçası olarak okunabilir. Avrupa uzun süredir daha bağımsız bir ekonomik duruş arayışında. Enerjide, savunmada ve ticarette dışa bağımlılığı azaltma çabaları zaten sürüyor. Altın tartışması, bu sürecin sessiz ama güçlü bir ayağı olabilir.

Küresel ölçekte bakıldığında ise mesele daha da netleşiyor. Uzun yıllar boyunca dünya düzeni tek merkezliydi. Bugün ise güç dağılıyor, merkezler çoğalıyor. Yeni ekonomik bloklar ortaya çıkıyor, eski dengeler zorlanıyor. Böyle bir ortamda ülkeler, geçmişte verdikleri güven kararlarını yeniden gözden geçiriyor.

Altın gibi "son kale" niteliğindeki bir varlığın yeri de bu yüzden yeniden tartışılıyor.

Altınların taşınması elbette kolay bir süreç değil. Ciddi lojistik, güvenlik ve maliyet başlıkları var. Bu nedenle bu karar kısa vadede alınacak basit bir karar değil. Ancak önemli olan şudur: Bu konu artık yüksek sesle konuşuluyor. Bir mesele kamuoyunda açıkça tartışılıyorsa, zihinsel olarak çoktan masaya yatırılmış demektir.

Burada durduğum yer açık: Bu sorgulama gereklidir. Sonuç ne olursa olsun, ülkelerin en kritik varlıklarıyla ilgili yeniden düşünmesi sağlıklı bir refleks olarak görülmelidir. Asıl risk, hiçbir şey sorgulanmadan devam edilen alışkanlıklardır.

Altın kasada sessiz durur. Ama yer değiştirmesi gürültü yaratır. Çünkü altın hareket ediyorsa, devletler olası kötü senaryoları ciddiye alıyor demektir. Bu da dünyanın içinde bulunduğu ruh halini açıkça gösterir.

Bugün Almanya'nın sorduğu soru basittir:

"Yarın beklenmedik bir şey olursa, ne kadar özgür hareket edebiliriz?"

Bu sorunun cevabı henüz net değil. Ancak kesin olan şu: Dünya eskisi kadar rahat değil. Güven azalıyor, belirsizlik artıyor ve herkes elindekini daha sıkı tutmak istiyor.

Altın yer değiştirirse, sadece kasalar değil, dengeler de değişir.

Ve dünya, tam da bu değişimin eşiğinde duruyor.