Yağış rejimi değişiyor, sıcaklıklar artıyor, yeraltı suları azalıyor. Türkiye'nin gölleri için tehlike artık yalnızca "kuraklık" değil; yanlış su kullanımı ve ekolojik dengenin bozulması da krizi büyütüyor.

Türkiye'nin önemli su varlıkları arasında bulunan göller, son yıllarda artan kuraklık ve su kaynakları üzerindeki baskı nedeniyle ciddi bir dönüşüm geçiriyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı da iklim değişikliğinin göller ve sulak alanlarda su miktarı ile su kalitesini değiştirdiğine, bunun ekosistem bütünlüğü açısından önemli riskler oluşturduğuna dikkat çekiyor.







Kuruyan yalnızca göl değil

Bir gölün su seviyesinin düşmesi, haritada küçülen mavi bir alan anlamına gelmiyor. Göl çevresindeki sazlıklar, balıklar, kuşlar, mikroorganizmalar ve diğer canlılar doğrudan bu su döngüsüne bağlı.

Su çekildikçe yaşam alanları daralıyor. Besin zinciri bozuluyor. Bazı türlerin yaşamını sürdürebilmesi zorlaşıyor. Göl tabanının açıkta kalan bölümlerinde ise tozlaşma ve toprak yapısındaki değişimler yeni çevresel sorunlara yol açabiliyor.

TÜBİTAK destekli bir Göller Yöresi çalışmasında da kuraklığın yanı sıra yanlış uygulamaların göllerde su seviyelerinin düşmesine ve kurumaya yol açtığı; bunun su canlıları, tarım, turizm ve ekonomik faaliyetler üzerinde etkiler oluşturduğu vurgulanıyor.







En büyük baskılardan biri tarımsal sulama

Türkiye'de su kaynakları üzerindeki baskının önemli nedenlerinden biri tarımsal su kullanımı. Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı bir değerlendirmede, mevcut su potansiyelinin yüzde 74'ünün tarımsal faaliyetlerde kullanıldığı belirtilirken, aşırı sulamanın tatlı su ekosistemlerinin sürekliliğini tehdit edebildiği ifade ediliyor.

Özellikle kurak bölgelerde yeraltı suyunun aşırı kullanılması da göller açısından kritik bir sorun. Gölü besleyen yüzey ve yeraltı sularının azalması, yağışların yetersiz kaldığı dönemlerde gölün kendisini yenilemesini zorlaştırıyor.







İklim değişikliği krizi büyütüyor

Sıcaklıkların yükselmesi buharlaşmayı artırırken, yağışların zamanlamasının ve dağılımının değişmesi su yönetimini daha zor hale getiriyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye'de daha uzun kurak dönemlerin, daha yoğun sıcak hava dalgalarının ve kısa sürede gerçekleşen aşırı yağışların daha sık görülmesinin beklendiğini bildiriyor.

Üstelik sorun yalnızca yağış miktarı değil. Çok kısa sürede yağan yoğun yağmur, toprağın ve havzanın suyu yeterince emmesine fırsat vermeden sel ve taşkına dönüşebiliyor. Böylece bir bölgede aşırı yağış yaşanırken başka bir bölgede su açığı devam edebiliyor.







Eğirdir'den Sapanca'ya: Göller için eylem planları

Türkiye'de risk altındaki göller için çeşitli koruma ve eylem planları hazırlanıyor. Bakanlık; Eğirdir ve Burdur göllerinin yanı sıra Akşehir, Eber, Bafa, Beyşehir, İznik, Seyfe ve Sapanca gölleri için de eylem planlarının uygulanacağını açıklamıştı.

Sapanca Gölü için yürütülen havza koruma çalışmalarında da iklim değişikliği, nüfus baskısı ve ekonomik faaliyetlerin su miktarı ve kalitesi üzerinde baskı oluşturduğu belirtiliyor.







Çözüm: Gölü değil, havzayı korumak

Uzmanların ve kamu kurumlarının üzerinde durduğu temel yaklaşım, gölü tek başına korumak yerine bütün havzayı yönetmek.

Daha verimli sulama sistemleri, kaçak ve kontrolsüz yeraltı suyu kullanımının önlenmesi, tarımda su tüketiminin azaltılması, atık suların yeniden kullanılması ve gölleri besleyen derelerin korunması kritik önem taşıyor.







Çünkü göl, havzadan bağımsız bir su deposu değil. Gölü besleyen kaynaklar yok olursa gölün kendisini korumak da mümkün olmuyor.

Türkiye'nin su yönetimi açısından önündeki en büyük sınavlardan biri artık açık: Göller tamamen kurumadan, yalnızca suyu değil gölün yaşattığı bütün ekosistemi koruyacak politikaları hayata geçirmek.