AB sürecinde İzlanda’nın restinden Türkiye’nin ucu açık cenderesine

İzlanda halkının balıkçılık haklarını ve deniz kaynakları üzerindeki ulusal egemenliğini koruma gerekçesiyle Avrupa Birliği (AB) üyeliğine "Hayır" demesi, küresel siyasette stratejik bir duruşun simgesi olmuştur. 

Yaklaşık 400 bin nüfuslu bu ada ülkesi, ekonomik ve hukuki bağımsızlığını Brüksel'in müktesebatına kurban etmemeyi seçerken; Türkiye'nin onlarca yıldır süregelen, ağır şartlar ve tavizlerle örülü AB adaylık macerası derin bir tezat oluşturmaktadır. 

1963 Ankara Anlaşması'yla başlayan, 1995 Gümrük Birliği ve 2005 adaylık müzakereleriyle devam eden süreç, Türkiye açısından bir entegrasyon projesinden ziyade milli çıkarların, ulusal ekonominin ve devlet bütünlüğünün sınandığı bir yıpranma sürecine dönüşmüştür. 

İzlanda küçücük bir ekonomik kaynağını riske atmamak için müzakereleri rafa kaldırırken, Türkiye'nin ucu açık ve imtiyazlı kısıtlamalarla dolu bir hayal uğruna ödediği bedeller, konunun yeniden ve nesnel bir gözle değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Tek taraflı bağımlılık, Gümrük Birliği ve tarımda tahdit ipoteği

Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde karşı karşıya kaldığı en somut ekonomik dengesizlik, 1995 yılında imzaladığı Gümrük Birliği Anlaşması ile başlamıştır. 

Türkiye, henüz birliğe tam üye olmadan bu sisteme dahil olarak AB'nin karar mekanizmalarının dışında bırakılmış; buna karşın AB'nin üçüncü ülkelerle imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşmalarına (STA) taraf olma hakkını kaybetmiştir. 

Bu durum, üçüncü ülkelerin mallarının Türkiye pazarına gümrüksüz girmesine yol açarken, Türk ürünlerinin aynı ülkelere ihracatında gümrük duvarlarıyla karşılaşmasına neden olan ağır bir asimetri yaratmıştır.

Ekonomik faturanın en ağır kesildiği alanlardan biri de tarım ve hayvancılık sektörüdür. 

AB'nin Ortak Tarım Politikası (OTP) çerçevesinde dayatılan uyum yasaları; şeker pancarı, tütün, fındık ve zeytinyağı gibi stratejik ürünlerde üretim kotalarının ve alan tahditlerinin getirilmesine yol açmıştır. 

Taban fiyat politikalarının kaldırılması ve doğrudan gelir desteği modeline geçilmesi, fiilen üretim yapmayan arazi sahiplerini desteklerken asıl üreticiyi desteksiz bırakmış, yerli üreticinin pazardan çekilmesine neden olmuştur. 

Çiftçi nüfusu son derece fazla olan Türkiye'yi mali bir yük olarak gören Brüksel, bir yandan IPARD gibi yetersiz fonlarla süreci geçiştirmiş, diğer yandan canlı hayvan ve kırmızı et ticaretinde hijyen standartlarını öne sürerek korumacı engeller koymuştur. 

Sonuç olarak Türk tarımı, üretim kotaları ve yapısına uymayan destekleme modelleri nedeniyle ciddi kan kaybetmiştir.

Siyasi tavizler, göç dalgası ve azınlık politikaları üzerinden kuşatma

Müzakere sürecinde Türkiye'den talep edilen siyasi ve hukuki kriterler, standart Kopenhag kriterlerinin çok ötesine geçerek ülkenin egemenlik haklarını ve ulusal güvenliğini doğrudan hedef alan bir nitelik kazanmıştır. 

AB; Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin (GKRY) liman ve havaalanlarına açılmasını (2004 Ek Protokolü) şart koşmuş, GKRY'nin haksız biçimde üyeliğe alınmasıyla Doğu Akdeniz'deki veto gücünü Türkiye'ye karşı bir şantaj aracına dönüştürmüştür. 

Ege uyuşmazlıklarında Yunanistan lehine adımlar atılması baskısının yanı sıra, 2016 yılında imzalanan Geri Kabul Anlaşması ile vize serbestisi vaadi karşılığında Türkiye, Avrupa'nın göç tampon bölgesi haline getirilmiş; ancak söz verilen vize serbestisi hiçbir zaman uygulanmamıştır.

Daha da önemlisi, AB'nin azınlık hakları adı altında dayattığı reformlar, 1923 Lozan Barış Antlaşması'nın belirlediği gayrimüslim azınlık tanımının ötesine geçmeyi hedeflemiştir. 

Kürt, Alevî ve diğer etnik-kültürel grupların ulusal azınlık statüsüne alınması yönündeki baskılar, Heybeliada Ruhban Okulu ve ekümeniklik talepleri, Anayasa'nın 66. maddesinde tanımlanan üniter devlet yapısını ve toplumsal bütünlüğü tehdit eden unsurlar olarak öne çıkmıştır. 

Lozan ile kurulan hassas dengeleri bozmaya yönelik bu hamleler, Türk kamuoyunda ve devlet aklında ulusal egemenliğe müdahale ve tarihi Şark Projesi'nin modern bir yansıması olarak değerlendirilmiştir.

Çifte standarttan kurtuluş: Mütekabiliyet ve milli çıkar odaklı yeni vizyon

İzlanda örneği, bir ülkenin kendi ekonomik geleceğini ve öz kaynaklarını uluslararası birliklerin inisiyatifine bırakmama konusundaki kararlılığını açıkça göstermektedir. 

Türkiye için ise hiçbir aday ülkeye uygulanmayan "ucu açık müzakere", "imtiyazlı ortaklık" ve "kalıcı kısıtlama" gibi kavramların masaya getirilmesi, tam üyelik perspektifinin zaten gerçekçi bir hedef olmadığını kanıtlamıştır. 

Tam üyelik hakkı tanınmazken ülkenin tarımını kısıtlayan, ticaret politikalarını bağlayan, jeopolitik hareket alanını daraltan ve sınır güvenliğini riske atan bir bağımlılık ilişkisi sürdürülebilir değildir.

Bu tablo, Türkiye'nin Batı veya dünya ülkeleriyle tüm ilişkilerini kesip kavgaya tutuşması anlamına gelmemelidir. 

Aksine, uluslararası ilişkilerin temel taşı olan mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesi çerçevesinde hareket edilmelidir. 

Türkiye; kendi milli çıkarlarını koruyan, egemenlik haklarına saygı duyan, dayatmalar ve çifte standartlar içermeyen, eşit ortaklık esasına dayalı her türlü küresel ve bölgesel iş birliği mekanizmasında yer almalıdır.

Ancak Türkiye'yi zayıflatmayı, ekonomik ve siyasi olarak bağımlı kılmayı hedefleyen ucu açık AB üyelik hayalinde ısrar etmek yerine; milli egemenliği ve stratejik bağımsızlığı merkeze alan yeni bir dış politika vizyonunun benimsenmesi kaçınılmaz bir zorunluluktur.