Kâmil mürebbinin zarureti

Bunun için ne gerekiyor? Onu terbiye ve tezkiye etmek gerekiyor. "Terbiye ve tezkiye olmak insanın şahsıyla ilgili bir olay olması münasebetiyle, acaba bir başkasına ihtiyaç var mı?" şeklindeki sorunun temelde esprisi budur kanaatindeyim. "însan, kendi kendini terbiye edemez mi? Ne var bunda ki?"İnsanın kendi kendini terbiye etmesi zor, belki de imkansızdır. Sizin iç tabiatınızda yerleşik olan  ahlak-ı zemimenizin ahlak-ı hamidiye tebdil edilmesi gerekiyor. Yani sizde öyle tabiatlar var ki, bunlar, hased, yani çekememezlik, gurur, kibir ucub, intikam, hırs gibi hallerdir. Bütün bunlara, ahlakın bu yönüne biz zemime ahlak diyoruz. Din literatüründe de bunun manası budur. İnsanları yanlışa batıla sevkeden ahlak tarafı.Bu geliyor sizin aklınıza çökekleniyor, iradenize çörekleniyor; aklınız, iradeniz o istikamette iş görüyor. İnsan akılsız değil. Mükemmel, fevkalade bir mantığı var. ama değil mi ki iç tabiatındaki ahlak-ı zemime onun iradesine, aklına hakim olmuştur, zevklerine hakim olmuştur; o insan mantığın kullanamıyor. Zaman geçtikte bu sefer kendi kendini haklı çıkartmaya çalışıyor; "bu doğrudur" diyor.Doğruluğuna inanmasa iç tabiatında çatışma artık inkara kadar gidiyor. Kimi? Kendini. Kendini inkar etmemek için elbette yaptığı için doğru olduğuna itikat edecek?İnsanın kamil hale gelmesi, ahlakının güzel olması, bir yardımcı, bir öğretici, bir terbiyeci olmadan mümkün olabilir mi? El cevap: Olmaz. Niye? Çünkü, o nefsin zemime tarafı, yani huylarınızın tek tek idam edilmesi lazım. Bir insanın boğazına geçen halka ne ise, o huyların, o tabiatının tamamen yok olması da odur. Karakterinizi inkar edeceksiniz. Şimdi size soruyorum: Nefsinize bu derece ağır fatura malolursa, alıştığınız kötü şeyden vazgeçmeniz mümkün olabilir mi? Mümkün olmaz. Kimseyi kandırmayalım. Onun içindir ki, adamlar kumarın çok zararlı olduğunu bildirirler ama hastalık haline geldiği için gece-gündüz oynarlar. Ki o dediğim nitelikte de kumar, hırsızlık vs. o huyun bir yansımasıdır. O huy, o tabiat, o ahlak, onun içindedir.