Mekke Anlaşmasında Mısır neden yok, İran neden dışarıda?

Bir anlaşmayı anlamanın yollarından biri, masada kimlerin bulunduğuna bakmaktır. Fakat bazen daha önemli olan, masada kimlerin bulunmadığını sormaktır.

Bir Türk vatandaşı olarak yaşadığım topraklarda daha huzurlu ve gelecekten kaygı duymadan bir hayat sürmek en doğal hakkım olduğunu düşünüyorum. Şimdi Mekke Anlaşmasında kimler var ona bakalım: Mekke Ortak Savunma Anlaşması Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalandı.

Peki Mısır nerede?

İran neden yok?

Bu iki soru, anlaşmanın geleceğini anlamak açısından son derece önemlidir.

Mısır, Arap dünyasının en önemli ülkelerinden biridir. Nüfusu, ordusu, coğrafi konumu, Süveyş Kanalı ve tarihî ağırlığı düşünüldüğünde böyle bir savunma yapılanmasının doğal adaylarından biri olduğu açıktır.

Nitekim anlaşmanın ardından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Mısır'ın bu yapının "doğal ortağı" olduğunu söyledi. Başka açıklamalarda da anlaşmanın yeni ülkelere açık olduğu belirtildi.

Fakat burada daha ilginç bir iddia ortaya atıldı.

Bazı haberlerde Suudi Arabistan'ın, en azından şimdilik, Mısır'ın anlaşmaya katılmasını istemediği ileri sürüldü. Bu iddia Suudi kaynaklara dayandırıldı; dolayısıyla kesinleşmiş bir devlet politikası olarak değil, dikkate alınması gereken bir iddia olarak değerlendirilmelidir.

Peki ya İran?

İran'ın anlaşmanın dışında olması daha da dikkat çekicidir.

Çünkü bu anlaşma, İran'la ABD arasındaki savaşın ve İran destekli Husilerin Yemen'deki faaliyetlerinin yeniden bölgesel güvenliği tehdit ettiği bir dönemde ortaya çıktı. Financial Times'ın değerlendirmesinde de yeni güvenlik arayışının İran kaynaklı tehditler ve Yemen'deki gelişmelerle doğrudan bağlantısı kuruluyor.

Elbette "İran dışarıda kaldı, demek ki anlaşma İran'a karşıdır" demek kolaycılık olur.

Zaten Türkiye ve Suudi Arabistan da anlaşmanın belirli bir ülkeyi hedef almadığını açıklıyor.

Fakat gazetecilik yalnızca söyleneni aktarmak değildir. Söylenen ile ortaya çıkan tablo arasındaki ilişkiyi de sorgulamaktır.

Eğer amaç gerçekten İslam ülkelerinin ortak savunmasıysa, bunun kapsamının ileride nasıl genişleyeceği önemlidir.

Mısır dahil olacak mı?

İran'la ilişkiler nasıl şekillenecek?

Yemen'deki çatışmalar bu anlaşmanın ilk sınavı olacak mı?

Ve en önemlisi:

Bu yapı zamanla bütün İslam ülkelerini bir araya getiren bir güvenlik çatısı mı olacak, yoksa bölgeyi yeni bir mezhepsel ve jeopolitik kamplaşmaya mı sürükleyecek?

Bizim itirazımız işte burada başlıyor.

Türkiye'nin İslam dünyasıyla yakınlaşmasına değil, İslam dünyasının yeni çatışma hatlarına bölünmesine karşı çıkmalıyız.

Mekke'nin adı birlik çağrıştırıyor.

Öyleyse Mekke'den doğan bir anlaşmanın nihai hedefi de ayrışma değil, hakiki birlik ve ortak güvenlik olmalıdır.

İran'ı dışlayan, Mısır'ı tartışmalı biçimde dışarıda bırakan ve gelecekte başka ülkelerin de katılacağı söylenen bir yapının nereye evrileceğini ise hep birlikte dikkatle izlemeliyiz.

Çünkü bazen bir masanın anlamı, üzerindekiler kadar dışında bırakılanlarla da anlaşılır. Vesselam…