Akaryakıtta savaş bölgelerini sollayan zam dalgası

Türkiye, son yılların en ağır ekonomik krizlerinden birini akaryakıt pompalarında tecrübe ediyor. 

15 Eylül 2026 itibarıyla motorin litresine yapılan 6,62 TL'lik son zam, sadece rakamları değiştirmekle kalmadı; Doğu illerimizde litresi 100 TL sınırına dayanan motorin, halkın ve üretim sektörünün belini büken devasa bir yük haline geldi. 

Gece yarısı tabelalara yansıyan bu artışla birlikte İstanbul'da 95,60 TL, Ankara'da 96,75 TL, İzmir'de 97,02 TL ve Doğu illerinde 98,47 TL seviyelerine ulaşan motorin fiyatları, benzinle arasındaki makası da 15 TL gibi tarihi bir farka çıkardı. 

Yılbaşından bu yana motorine gelen %76,3'lük zam, Türkiye'nin küresel ölçekte akaryakıt fiyatı en çok artan ülkelerden biri olduğunu gözler önüne seriyor.

Küresel krizler ve iç piyasadaki vergi kıskacı

Akaryakıt fiyatlarındaki önlenemez tırmanışın arkasında küresel gelişmeler kadar yerel ekonomi politikaları da yer alıyor.

Brent petrolünün 110 dolara yaklaşması, Hürmüz ve Babülmendep boğazlarındaki gerilimler, ABD ve İsrail'in Orta Doğu'daki saldırgan politikaları vs. petrol arzını doğrudan etkiliyor. 

Ancak Türkiye'deki fiyat artışı, küresel ham petrol şokunun çok ötesine geçmiş durumda.

Yılbaşında 54,46 TL olan motorinin bugün 96 TL'ye ulaşmasını sadece dış etkenlerle veya Orta Doğu'daki çatışmalarla açıklamak mümkündür değil.

İç piyasadaki temel kırılma noktası, döviz kurundaki durdurulamayan hareketlilik ve bütçe açıklarını kapatmak adına akaryakıta yüklenen ağır vergi yüküdür. 

Ağustosta sıfırlanan ÖTV'nin 1 Eylül itibarıyla 3 TL olarak yeniden getirilmesi ve takip eden aylarda (Ekim'de 6 TL, Kasım'da 9 TL, Aralık'ta 12 TL ve 1 Ocak 2027'den itibaren 13,90 TL) kademeli olarak artırılacak olması, devletin akaryakıtı bir "dolaylı vergi kapısı" olarak gördüğünü kanıtlamaktadır. 

Eşel mobil sisteminin devre dışı bırakılması ve vergiden dahi vergi alınan mevcut mali yapı, bilhassa üretim ve lojistik maliyetlerini tırmandırarak enflasyonist baskıyı körüklemektedir.

Ülke ve bölge bazında, 2026 yılı için 1 Ocak - 15 Eylül dönemindeki fiyat değişimi, piyasa koşulları ve müdahele biçimleri şöyle:

• Türkiye (motorin): +%76,3 (54,46 TL → 96,00 TL). Kur artışı, ÖTV adımları ve Eşel mobilin kaldırılması.

• Türkiye (benzin): +%51,0 (53.15 TL → 80.27 TL). Döviz baskısı ve uluslararası ürün fiyat artışları.

• ABD: ~+%77,0. Arz daralması, pompa ortalaması $6,20/galon.

• AB ülkeler: +%20,0 - %28,0. Avro bazlı rafineri maliyetleri ve bölgesel arz kısıtları.

• Çin: +%12,0 - %16,0. NDRC tavan fiyat müdahalesi ve indirimli ham petrol.

• Rusya: +%10,0 - %15,0. Damper mekanizması ve ihracat tavanı kısıtlamaları.

• İran: %0,0 - %5,0. Dünyanın en yüksek devlet sübvansiyon yapısı.

Petrol denizi üzerindeki yoksulluk ve yanlış politika tercihleri

Bugün sıcak savaşın tam ortasında yer alan veya doğrudan yaptırımlarla boğuşan ülkelerde dahi akaryakıt fiyat artışları %10 ila %28 bandında tutulabilirken, Türkiye'nin %76,3 gibi yıkıcı bir artışla baş başa kalması kötü yönetimin açık bir göstergesidir. 

Rusya damper mekanizmasıyla, Çin tavan fiyat uygulamasıyla, İran ise devlet sübvansiyonlarıyla vatandaşını korurken; Türkiye'de bütçe açıklarının faturası doğrudan sürücüye, üreticiye ve nihayetinde vatandaşlara kesilmektedir.

Oysa yapılan bilimsel araştırmalar, NASA belgeleri ve küresel petrol devlerinin temsilcilerinin beyanları, Türkiye'nin zengin petrol yatakları üzerinde bulunduğunu doğrulamaktadır. 

Yabancı şirketlere verilen arama ve işletme ruhsatları ile çıkarılan Petrol Yasası, bu zengin kaynakların varlığının en somut idari kanıtlarıdır. 

Ülkemiz adeta bir petrol denizi üzerinde yüzmekteyken, yanlış ruhsatlandırma ve özelleştirme mantığı sebebiyle öz kaynaklarımız milletin refahına dönüştürülememekte, dışa bağımlılık kısırdöngüsü kırılamamaktadır.

Kalıcı çözüm: Milli Ekonomi Modeli ve bilimsel yaklaşım

Akaryakıt krizinden ve bunun yarattığı zincirleme zam dalgasından kurtulmanın yolu, geçici pansuman tedbirler değil, radikal bir sistem değişikliğidir. 

Bu noktada tek ve kalıcı çözüm; Bağımsız Türkiye Partisi'nin (BTP) parti programında olan, Prof. Dr. Haydar Baş tarafından ortaya konulan Milli Ekonomi Modeli'dir.

Milli Ekonomi Modeli, yer altı zenginliklerimizin yönetiminde devrimsel bir yaklaşım öngörür:

Devlet-millet ortaklığı: Başta petrol sahaları olmak üzere tüm maden ve enerji kaynaklarımız küresel şirketlerin elinden çıkarılarak devlet-millet ortaklığıyla işletilmelidir. Bu sayede elde edilen katma değer doğrudan kamu bütçesine ve vatandaşa aktarılır.

Dolaylı vergilerin kaldırılması: Model, vatandaşın sırtına yüklenen adaletsiz dolaylı vergileri tamamen reddeder. Akaryakıt üzerindeki ÖTV ve KDV gibi vergi yükleri sıfırlanarak, pompa fiyatları doğrudan maliyet seviyesine çekilmelidir.

Maliyet indirimi ve üretim şoku: Akaryakıtın üzerindeki vergi yükünün kaldırılması ve öz kaynakların devreye sokulmasıyla tarımdan sanayiye tüm üretim kalemlerinde maliyetler düşecek, enflasyon kalıcı olarak dizginlenecektir.

Türkiye, dış faktörlerin ve vergi odaklı yönetim anlayışının esiri olmak zorunda değildir. 

Kendi yer altı kaynaklarını Milli Ekonomi Modeli çerçevesinde bağımsızca devreye sokan bir Türkiye, akaryakıtı bir kriz unsuru olmaktan çıkarıp kalkınmanın en büyük motoru haline getirebilir.