Din ve vatan: Millî Mücadele'nin manevi cephesi / Zafere giden kutlu yol -11-

Millî Mücadele'nin yalnızca askerî ve siyasî yönlerini ele almak, bu büyük mücadelenin ruhunu anlamak için yeterli değildir.

Çünkü Anadolu insanının hayatında din, vatan ve millet kavramları birbirinden tamamen kopuk değildi. İşgal yıllarında halkın moralinin ayakta tutulmasında, birlik ve beraberliğin sağlanmasında din adamlarının da önemli bir yeri vardı.

Hocalar, müftüler, müderrisler ve şeyhler, halkın karşısına çıkarak vatanın savunulmasının önemini anlatıyor; işgale karşı direnme çağrıları yapıyorlardı. Nitekim Millî Mücadele lehine kamuoyu oluşmasında din adamlarının önemli roller üstlendiği, tarih araştırmalarında da ortaya konulmuştur.

Bu durum bize önemli bir gerçeği gösterir: Millî Mücadele, toplumun bütün kesimlerinin kendi imkânlarıyla katkıda bulunduğu topyekûn bir mücadeleydi.

Anadolu'nun köylerinde, kasabalarında ve şehirlerinde insanlar vatanın kurtuluşu için farklı şekillerde sorumluluk üstlendiler. Kimi cephede savaştı, kimi cephe gerisinde hizmet etti, kimi de sözleriyle ve duasıyla milletin moralini diri tuttu.

Bütün bunların yanında Mustafa Kemal Paşa'nın din ve İslâm hakkındaki sözleri de tarihî açıdan üzerinde durulması gereken bir konudur.

Bu konuda farklı dönemlerde farklı değerlendirmeler yapılmış, zaman zaman birbirine zıt iddialar ortaya atılmıştır. Oysa sağlıklı bir tarih okuması yapmak istiyorsak öncelikle belgelere ve doğrudan kaynaklara bakmamız gerekir.

Atatürk Araştırma Merkezi'nin yayımladığı kaynaklarda Mustafa Kemal'in din, İslâm ve Kur'an hakkında çeşitli konuşmaları yer almaktadır. Bu sözler, Atatürk'ün din konusundaki düşüncelerini kendi ifadeleri üzerinden değerlendirebilmemiz açısından önemlidir.

Nitekim 7 Şubat 1923'te Balıkesir Zağnos Paşa Camii'nde yaptığı konuşmada şöyle demiştir:

"İnsanlara feyz ruhu vermiş olan dinimiz, son dindir. Ekmel dindir. Çünkü dinimiz akla, mantığa, hakikate tamamen tevafuk ve tetabuk ediyor."

Yine 1923 yılında İslâm dini hakkında yaptığı bir başka açıklamasında:

"Bizim dinimiz, akla en uygun ve en doğal bir dindir. Ve ancak bu nedenledir ki son din olmuştur." ifadelerini kullanmıştır.

Bu sözler, Atatürk'ün İslâm dini hakkında yaptığı değerlendirmelerin doğrudan kendi ifadeleriyle ortaya konulması bakımından önemlidir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bir kişinin din anlayışını yalnızca birkaç cümle üzerinden kesin bir hükme bağlamak doğru değildir.

Tarihçinin görevi, hoşuna giden sözleri seçmek veya hoşuna gitmeyenleri görmezden gelmek değil; bütün verileri kendi dönemi ve şartları içerisinde değerlendirmektir. Bizim için de mesele budur.

Atatürk'ün din anlayışını değerlendirirken Millî Mücadele dönemini, sonraki yılları, dönemin siyasî şartlarını ve yapılan uygulamaları birbirinden ayırmadan; fakat birbirine de karıştırmadan incelemek gerekir.

Çünkü hakikat, sloganların değil, bütünlük içerisinde yapılan araştırmanın sonucunda ortaya çıkar.

Atatürk'ün din anlayışında dikkat çeken bir başka husus da dinin akıl, bilgi ve çalışmayla birlikte ele alınmasıdır. 1923 yılında yaptığı bir konuşmada, "Allah'ın emri çok çalışmaktır" diyerek Müslümanların çalışması, bilim ve teknikten yararlanması gerektiğini vurgulamıştır.

Bu yaklaşım, Millî Mücadele'nin ruhuyla da örtüşen önemli bir noktaya işaret etmektedir. Çünkü iman, yalnızca sözle ifade edilen bir inanç değil; gerektiğinde fedakârlık, gayret, sorumluluk ve mücadele ile ortaya konulan bir iradedir.

Millî Mücadele'nin manevi cephesine baktığımızda ise bir başka gerçek daha açıkça görülmektedir:

Bu millet, vatanını savunurken yalnızca toprağını değil, onurunu, bağımsızlığını ve geleceğini de savunuyordu.

İşte bu sebeple 30 Ağustos'u yalnızca askerî bir başarı olarak değil; milletin maddî ve manevî bütün gücünü ortaya koyduğu büyük bir varoluş mücadelesinin sonucu olarak değerlendirmek gerekir.

İşte 30 Ağustos'un asıl anlamı da burada saklıdır.

Bir milletin zor zamanlarda hangi değerlere sarıldığını anlamadan, kazandığı zaferin büyüklüğünü tam olarak anlayamayız.

Zafere giden kutlu yol; iman, vatan sevgisi, millet iradesi, fedakârlık ve kararlılıkla aşılmıştır.

Ve bu büyük yürüyüşün sonunda kazanılan zafer, gelecek nesillere yalnızca bir tarih değil, aynı zamanda büyük bir sorumluluk bırakmıştır.

(Devam edecek…)