Rusya'nın gökyüzü savaş alanı

Savaşın yönünü bazen cephede ilerleyen tanklar değil, gökyüzünde görünen küçük bir drone değiştirir.

 

Ukrayna savaşı artık yalnızca doğudaki cephe hattından ibaret değil. Rafineriler, enerji tesisleri, askeri altyapı ve lojistik merkezleri uzun süredir hedef alınıyor. Şimdi hava sahası da bu tablonun içinde. Savaşın nereye gittiğini anlamak isteyenlerin cephe haritasına bakması artık yetmiyor. Asıl mesele, Rusya'nın geride kalan alanlarını ne kadar güvenli tutabildiği.

 

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin 1 Eylül'de yaptığı açıklama bunu açıkça gösteriyor. Zelenskiy, Rusya hava sahasındaki insansız hava aracı faaliyetlerinin arttığını ve bunun uluslararası hava trafiği açısından giderek daha riskli bir ortam oluşturduğunu söyledi. Aynı açıklamada Ukrayna'nın sivil havacılığı hedef almadığını özellikle vurguladı. Bu ayrım önemli. Riskli bir hava sahası, yolcu uçaklarının doğrudan hedef olduğu anlamına gelmiyor. Fakat drone saldırıları, hava savunma faaliyetleri ve zaman zaman alınan havaalanı tedbirleri havayollarının ve sigorta şirketlerinin hesabını değiştiriyor.

 

Bunun karşılığı uçuşlarda görülüyor. Rotalar değişebiliyor, seferler ertelenebiliyor, havaalanlarında geçici kısıtlamalar uygulanabiliyor. Sigorta şirketleri de yükselen riski yeniden hesaplıyor. Tek tek bakıldığında bunlar sınırlı gelişmeler gibi görünebilir. Bir araya geldiklerinde ise başka bir şey söylüyorlar: Rusya'nın hava ulaşımı, savaşın doğrudan etkilediği alanlardan biri haline geliyor.

 

Ukrayna'nın son dönemdeki yaklaşımı burada önem kazanıyor. Rusya'nın cephedeki üstünlüğünü doğrudan karşılamak yerine, gerideki kritik noktalara ulaşabilecek daha hareketli sistemlere ağırlık veriyor. Drone bu iş için son derece elverişli. Küçük bir araç, çok daha pahalı bir askeri veya ekonomik hedefi tehdit edebiliyor. Rusya'nın sorunu da büyüyor. Artık yalnızca saldırıyı durdurması değil, binlerce kilometrelik bir coğrafyada hangi tesisin, havaalanının veya askeri noktanın korunacağını hesaplaması gerekiyor.

 

Yeni savunma bakanı olarak gündeme gelen Evgeniy Khmara'nın geçmişi de bu noktada dikkat çekiyor. Yayımlanan değerlendirmelerde  Khmara'nın özel operasyonlar ve insansız sistemler alanındaki deneyimi öne çıkarılıyor. Rusya'nın stratejik bombardıman uçaklarını hedef alan "Spiderweb"operasyonu da bu savaş anlayışının en çok konuşulan örneklerinden biri oldu. Yine de Khmara hakkında anlatılanları aktarırken ölçüyü kaçırmamak gerekiyor. Savaş sırasında açıklanan başarı rakamlarının tamamı bağımsız biçimde doğrulanmış değil. Ukrayna'nın yüksek hasar rakamlarını kesinleşmiş gerçekler gibi sunmak doğru olmaz. Üstelik özel operasyonlarda başarılı olmak, büyük bir savunma teşkilatını yönetebilmekle aynı şey değil. Khmara'nın asıl sınavı şimdi başlıyor.

 

Burada asıl dikkat çekici olan isim değil, ortaya çıkan yeni güvenlik hesabı. Rusya'nın büyüklüğü normal şartlarda avantaj. Fakat korunacak alan büyüdükçe bu avantajın bir kısmı tersine dönebiliyor. Hava savunması, erken uyarı sistemleri ve güvenlik önlemleri daha geniş bir alana yayılmak zorunda. Ukrayna'nın hedefi yalnızca bir tesisi vurmak da olmayabilir. Rusya'nın arka bölgelerindeki rahatlığı bozmak bile başlı başına bir sonuç.

 

Cephede bunun karşılığını hemen göremeyebilirsiniz. Moskova'nın hesabı yine de değişiyor. Bir rafinerinin, havaalanının veya askeri tesisin korunması için yeni tedbirler gerekiyor. Ulaşım planları yeniden yapılıyor, güvenlik çemberleri genişliyor, sigorta hesapları değişiyor. Drone hedefini vuramasa bile karşı tarafı önlem almaya zorluyorsa, savaş alanında kendi başına bir baskı aracına dönüşüyor.

 

Türkiye açısından da konu uzak değil. Karadeniz'in hemen ötesindeki savaş, hava ve deniz ulaşımından enerji hatlarına kadar uzanan bir güvenlik alanı yaratıyor. Rusya hava sahasındaki riskin artması Türkiye'nin hava trafiğinin doğrudan tehlikeye girdiği anlamına gelmez. Fakat Avrupa, Kafkasya, Karadeniz ve Orta Asya arasındaki güzergahlar yeniden hesaplanırken Türkiye'nin bulunduğu coğrafyanın değeri daha fazla ortaya çıkıyor.

 

Bir başka mesele ise sivil havacılık. Askeri hedeflerle yolcu uçakları arasındaki mesafe daraldıkça hata payı da küçülüyor. Zelenskiy'nin havayollarına ve sigorta şirketlerine yaptığı uyarı bu yüzden yalnızca güvenlik mesajı olarak görülmemeli. Kiev, Rusya hava sahasının uluslararası açıdan daha riskli algılanmasını da istiyor olabilir. Bunun ne ölçüde karşılık bulacağını ise zaman gösterecek.

 

Savaşın cephe hattı aynı yerde duruyor olabilir. Fakat savaşın etkilediği alan genişliyor. Rusya artık yalnızca toprağını değil, havaalanlarını, rafinerilerini, ulaşım ağlarını ve gerisindeki güvenlik düzenini de korumak zorunda. Ukrayna'nın elindeki küçük drone filosu bu denklemi tek başına değiştirmez. Ama Moskova'nın hesabına sürekli yeni bir satır ekliyor. Bence bugün savaşın en dikkat çekici taraflarından biri de tam olarak bu.