İran ile müzakereler Trump'ın yine oyalama taktiği mi?

Küresel petrol ticaretinin ve jeopolitik dengelerin kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı, ABD ve İran arasında nefes kesen bir diplomatik ve askeri satranç müsabakasına sahne oluyor. 

İki ülke heyetleri, ateşkesi uzatmak ve müzakereleri devam ettirmek amacıyla 60 günlük bir mutabakat zaptı üzerinde hararetli pazarlıklar yürütürken, perde arkasındaki gerilim sahada namluların soğumasına izin vermiyor. 

Bir Arap yetkilinin diplomatik tıkanıklığı tarif etmek için kullandığı "Her konu halledilmişti ama herkes tavuk yumurta oynuyor" ifadesi, bölgedeki kritik kırılganlığı özetliyor. 

Masada diplomasi konuşulurken, sahada radarlar kilitleniyor, insansız hava araçları düşürülüyor ve milyarlarca dolarlık finansal savaşın sınırları genişliyor.

Hürmüz Boğazı'nda namlular havada

Müzakere masasında diplomatik formüller aranırken, sahada ABD'nin saldırganlıklarına karşı İran sert duruşunu koruyor. ABD'nin müzakereleri bir fırsata dönüştürmesine izin vermiyor.

İran Silahlı Kuvvetleri'nin savaşın idaresinden sorumlu en üst birimi olan Hatemu'l Enbiya Merkez Karargahı, Hürmüz Boğazı'nın yönetiminin tamamen İran Silahlı Kuvvetleri'nin kontrolünde olduğunu sert bir dille bir kez daha ilan etti. 

Yayınlanan bildiride, boğazdan geçecek tüm ticari ve askeri gemilerin yalnızca kendilerine dikte edilen belirli güzergahları kullanması ve Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri'nden (IRGCN) resmi izin alması gerektiği vurgulandı.

Tahran yönetimi bu kuralların ihlalinin geçiş güvenliğini doğrudan tehlikeye atacağını savunurken, uluslararası koalisyona ve ABD ordusuna net bir kırmızı çizgi çekti: Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine müdahale etmeye veya buradaki yönetim modelini aksatmaya cüret edecek herhangi bir yabancı askeri gemi, İran Silahlı Kuvvetleri tarafından doğrudan hedef alınarak vurulacak. 

İran'ın bu net duruşu elbette söylem boyutunda kalmıyor, eyleme de dökülüyor. Zaten bu duruş, İran'ın düşmanlarının cesaretini kıran en caydırıcı güç.

Nitekim Devrim Muhafızları, İran hava sahasına girerek "düşmanca bir operasyon" gerçekleştirmeyi amaçlayan ABD ordusuna ait MQ-1 Predator tipi silahlı insansız hava aracını (SİHA) modern hava savunma füzeleriyle vurarak düşürdüğünü açıkladı. 

Bu hamle, ABD'nin sahadaki baskıyı artırarak masada daha fazla taviz koparma girişimini bir kez daha boşa çıkardı.

Trump'ın 'nihai karar' toplantısından sertlik çıktı

Washington cephesinde ise hareketlilik Beyaz Saray'ın kalbi sayılan Durum Odası'na taşındı. ABD Başkanı Trump, ulusal güvenlik kurmaylarıyla iki saati aşan kritik bir toplantı gerçekleştirdi. 

Toplantı sonrasında Amerikan basınına sızan bilgilere ve The New York Times'ın iddialarına göre, Trump daha önce üzerinde uzlaşmaya yaklaşılan 60 günlük mutabakat zaptının bazı maddelerini daha da sertleştirerek Tahran'a geri gönderdi. 

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada kırmızı çizgilerini net bir şekilde çizerek, "İran, hiçbir zaman nükleer silah ya da bomba sahibi olmayacağını kabul etmeli" dedi ve ek şartlarını sıraladı: Haziran ayındaki askeri harekatta toprak altında kalan uranyum yine ABD tarafından çıkarılarak imha edilecek, Hürmüz Boğazı'na döşenen mayınlar derhal İran tarafından temizlenecek ve deniz ablukası bir süre daha korunacak.

Trump'ın bu hamlesi İran kanadında çok sert bir karşılık buldu. İran lideri Mücteba Hamaney'in Danışmanı ve eski Devrim Muhafızları Genel Komutanı Tümgeneral Muhsin Rızai, Trump'ın deniz ablukasını sürdürme ısrarını ve masaya getirdiği ek talepleri "aşırı" olarak nitelendirdi. 

Rızai, Trump'ın bu tavrıyla "diplomasiye üçüncü kez ihanet ettiğini" belirterek, Washington'ın müzakere kültürüne ehil olmadığını ve barış dışında gizli ajandalar peşinde koştuğunu belirtti. 

Taslağın son dakikada sertleştirilmesi, bölge ülkeleri tarafından "sonucu kasıtlı olarak geciktirme taktiği" olarak yorumlanıyor.

Bu gelişmeler, ABD'nin kalıcı bir barış peşinde olmadığını, mevcut durumu uzun süre devam ettirmek niyetinde olduğunu gösteriyor. Yani hem ateşkes, hem de düşük yoğunluklu çatışma ve abluka...

Abluka sadece İran gemilerine değil, İran'ın finansal kaynaklarına

Müzakerelerin kilitlendiği en somut ve pragmatik alan ise finansal kaynakların kontrolü üzerinde yaşanıyor. Tahran yönetimi, 60 günlük geçici ateşkes ve uzlaşı zaptının imzalanması karşılığında, uluslararası yaptırımlar nedeniyle dünya bankalarında bloke edilen ve nakit sıkışıklığı yaratan 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığının derhal serbest bırakılmasını şart koşuyor. 

İran ekonomisine can suyu olacak bu meblağ masada bir pazarlık kozu olarak dururken, Washington'dan tam tersi istikamette bir finansal darbe geldi.

ABD Maliye Bakanı Scott Bessent, İran'ın uluslararası yaptırımları delmek, riyali istikrara kavuşturmak ve sınır ötesi askeri operasyonları finanse etmek amacıyla küresel dijital ağlarda kullandığı kripto varlıkları hedef aldıklarını açıkladı. Bessent, yürütülen siber ve finansal operasyonlar neticesinde İran bağlantılı hesaplardan tam 1 milyar dolar değerindeki kripto varlığa el konulduğunu duyurdu. 

Trump ise Durum Odası çıkışında finansal baskıyı hafifletmeyeceklerini ilan ederek, "Yeni bir duyuruya kadar yaptırımlar kapsamında hiçbir para alışverişine izin verilmeyecektir" ifadeleriyle kapıyı tamamen kapattı. 

Finansal olarak köşeye sıkıştırılan İran ile askeri ve ekonomik gücünü sonuna kadar dayatan ABD arasındaki bu gerilim, taraflardan biri geri adım atmadığı müddetçe Hürmüz Boğazı'nı küresel bir yangın yerine çevirme potansiyelini koruyor.

İran için bu bir varlık-yokluk mücadelesi olduğu için geri adım atması mümkün görünmüyor. Ama ABD, üzerindeki küresel baskıyı umursamamaya dayanabilecek mi ya da Trump'ın "başkanlık" ömrü buna yetecek mi merak konusu...