İyilik bir medeniyet inşa eder / İyilik Medeniyeti -9-

"Siz, insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülükten sakındırır ve Allah'a iman edersiniz..." (Âl-i İmrân Sûresi, 110)

Medeniyetler, yalnızca fetihlerle kurulmaz; gönüller fethedildiğinde kalıcı hâle gelir. Tarih boyunca nice devletler büyük ordular kurmuş, geniş topraklara hükmetmiş, görkemli saraylar inşa etmiştir. Fakat bunların birçoğu zamanın tozlu sayfalarında kaybolup gitmiştir. Buna karşılık, adaletle hükmeden, merhameti esas alan ve iyiliği hayatın merkezine yerleştiren medeniyetler, asırlar geçse de insanlığa ilham vermeye devam etmiştir.

İslam medeniyetini diğer medeniyetlerden ayıran en önemli özellik, insanı merkeze almasıdır. Çünkü Kur'ân-ı Kerim'in hedefi sadece bireyi değil, toplumu da ıslah etmektir. İyilik, bireysel bir fazilet olmanın ötesinde, toplumsal hayatın temel taşıdır. İnsanların birbirine güven duyduğu, kul hakkına riayet ettiği, adaletin hâkim olduğu toplumlar ancak iyilik üzerine yükselebilir.

Yüce Allah, Kur'ân-ı Kerim'de şöyle buyuruyor:

"Şüphesiz Allah adaleti, iyiliği ve akrabaya yardım etmeyi emreder; hayasızlığı, fenalığı ve azgınlığı yasaklar." (Nahl Sûresi, 90)

Bu ayet, İslam medeniyetinin adeta anayasasıdır. Dikkat edilirse Rabbimiz önce adaleti, ardından iyiliği emretmektedir. Çünkü adalet düzeni kurar, iyilik ise o düzene ruh kazandırır.

Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.a.) de şöyle buyurmuştur:

"İnsanların en hayırlısı, insanlara faydalı olandır." (Taberânî)

Başka bir hadis-i şerifte ise:

"Mümin, insanların kendisinden emin olduğu kimsedir." (Tirmizî)

Demek ki gerçek Müslüman; güven veren, fayda üreten ve bulunduğu yere huzur taşıyan insandır.

İslam tarihine baktığımızda bunun sayısız örneğini görürüz. Endülüs'te ilim, adalet ve hoşgörü aynı çatı altında buluşmuş; Selçuklu'da vakıflar sosyal hayatı kuşatmış, Osmanlı'da ise medeniyet, sadece insanı değil, bütün mahlûkatı içine alan bir merhamet anlayışıyla şekillenmiştir. Aç kalan insan için imarethane, yolda kalan yolcu için kervansaray, susayan hayvan için çeşme, yaralı kuş için bile vakıf kuran bir anlayış, ancak iyiliği medeniyetin temeli kabul eden bir inancın eseridir.

Bugün ise dünyanın pek çok yerinde maddî kalkınma, insanî kalkınmanın önüne geçirilmiştir. Daha çok tüketen toplumların daha mutlu olacağı zannedilmiştir. Fakat neticede yalnızlaşan insanlar, parçalanan aileler, artan şiddet ve azalan güven duygusu ortaya çıkmıştır. Çünkü teknoloji medeniyet kurabilir, ama vicdan inşa edemez. Ekonomi büyüyebilir, fakat merhameti tek başına üretemez.

Prof. Dr. Haydar Baş, yıllarca "Önce İnsan" anlayışını savunurken aslında medeniyetin özüne işaret ediyordu. Ona göre ekonomi de siyaset de eğitim de insan için vardı. İnsanın onurunu korumayan, adaleti tesis etmeyen ve sosyal dayanışmayı güçlendirmeyen hiçbir sistem kalıcı olamazdı. Bu yaklaşım, Kur'ân'ın adalet ve iyilik merkezli toplumsal düzen anlayışıyla aynı istikamete işaret etmektedir.

Bugün yeniden güçlü bir Türkiye ve güçlü bir İslam dünyası hayal ediyorsak, işe önce gönüllerimizi imar ederek başlamalıyız. Çünkü medeniyet, önce insanın içinde kurulur; sonra aileye, mahalleye, şehre ve devlete yansır. İyilikten uzaklaşan toplumlar çözülmeye, iyiliği hayatının merkezine alan toplumlar ise yeniden yükselmeye başlar.

Tarih bize açıkça göstermektedir ki kılıçla alınan topraklar bir gün kaybedilebilir; fakat adalet ve iyilikle kazanılan gönüller nesiller boyunca yaşamaya devam eder. İşte gerçek medeniyet budur.

Bir medeniyetin büyüklüğü, gökdelenlerinin yüksekliğiyle değil; yetimin başını okşayan ellerinin çokluğuyla ölçülür.

İyilik Çağrısı

Bugün bulunduğunuz çevrede bir iyiliğin öncüsü olun. Bir öğrencinin elinden tutun, bir komşunuzun yükünü hafifletin, bir ağacı sulayın, bir gönlü tamir edin. Çünkü medeniyetler büyük projelerle değil, samimiyetle yapılan küçük iyiliklerin çoğalmasıyla yükselir.

"İyilik, Allah'ın yeryüzündeki rahmetinin insan eliyle görünmesidir." (Nazarî)