Kıbrıs'ta masa yeni, hesaplar eski

AB'nin yeniden görünür hale geldiği Kıbrıs sürecinde asıl tartışma sadece çözüm modeli değil. Masanın hangi kurallarla kurulacağı, hangi dengelerin esas alınacağı ve geçmiş deneyimlerden hangi derslerin çıkarılacağı belirleyici olacak.

Brüksel'den gelen üç kelime

Kıbrıs dosyası yeniden hareketleniyor.

Birleşmiş Milletler süreci canlandırmak istiyor. Avrupa Birliği, daha aktif bir rol almaya hazırlanıyor. Yeni bir özel temsilciyle birlikte diplomatik temasların artırılması hedefleniyor.

İlk bakışta bu gelişmeler olumlu bir tablo ortaya koyuyor. Çünkü uzun süredir durağan ilerleyen bir başlık yeniden uluslararası gündemin üst sıralarına çıkıyor.

Fakat Kıbrıs'ta geçmiş, bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Bu adada mesele hiçbir zaman sadece görüşme yapılması olmadı. Asıl mesele, görüşmenin hangi zeminde yürütüleceği oldu.

AB açıklamalarında öne çıkan üç ifade bu nedenle dikkat çekiyor: "BM çerçevesi", "AB ilke ve değerleri" ve "AB mevzuatıyla uyum."

Diplomasi dilinde kullanılan her kelimenin bir karşılığı vardır. Çünkü bazen bir kelime, müzakerenin sınırlarını baştan çizer.

Bugün tartışılması gereken nokta da burada başlıyor.

Yeni bir süreç mi başlıyor, yoksa daha önce tartışılan başlıklar yeni ifadelerle yeniden mi önümüze geliyor?

Masaya kim oturacak değil, kuralları kim belirleyecek?

Kıbrıs meselesinde en önemli konu, tarafların yeniden bir araya gelmesi değildir. Çünkü bu ada, geçmişte birçok kez masalar gördü.

Asıl zor olan, o masada hangi anlayışın hakim olacağıdır.

Bir müzakere süreci sadece tarafların karşılıklı oturmasıyla başlamaz. Gündem, yöntem, hukuki çerçeve ve siyasi beklentiler de sürecin sonucunu etkiler.

Bu nedenle bugün ortaya çıkan tabloya sadece "yeni bir diplomatik fırsat" olarak bakmak eksik kalır.

Çünkü her taraf masaya kendi hafızasıyla gelir.

Bir taraf için çözüm anlamına gelen bir düzenleme, diğer taraf için yeni belirsizlikler doğurabilir. Bir tarafın güvence olarak gördüğü bir başlık, diğer tarafın siyasi kaygısı haline gelebilir.

Kıbrıs'taki zorluk da tam olarak burada ortaya çıkıyor.

Sorun sadece bir anlaşma metni hazırlamak değil. Sorun, o metnin iki toplum tarafından da uygulanabilir ve kabul edilebilir görülmesini sağlamak.

Annan Planı'nın bıraktığı ders

Kıbrıs denildiğinde Annan Planı hala önemli bir dönüm noktası olarak hatırlanıyor.

O dönemde uluslararası toplum yoğun bir diplomasi yürüttü. Kapsamlı bir çözüm modeli ortaya konuldu. Ancak süreç, önemli bir gerçeği gösterdi:

Bir planın hazırlanması ile o planın kabul edilmesi aynı şey değildir.

Bir metnin başarısı yalnızca teknik ayrıntılarına bağlı değildir. Tarafların güven duygusu, siyasi beklentileri ve geleceğe dair kaygıları da belirleyicidir.

Bugün yeni bir süreç konuşulurken geçmiş deneyimlerin hatırlanması bu nedenle önemlidir.

Çünkü Kıbrıs'ta hafıza güçlüdür.

Geçmişte yaşanan tartışmalar, bugün atılacak her adımın arka planında durmaktadır.

Yeni bir sayfa açmak isteyen herkes, önce eski sayfalarda neden anlaşmazlık çıktığını anlamak zorundadır.

Yeni temsilci, yeni sayfa mı?

Avrupa Birliği'nin Kıbrıs özel temsilcisi atama kararı, Brüksel'in dosyada daha görünür olmak istediğini gösteriyor.

Ancak diplomasi yalnızca isimlerle ilerleyen bir alan değildir.

Bir temsilcinin kim olduğu kadar, hangi anlayışla hareket edeceği, taraflarla nasıl bir iletişim kuracağı ve sürece nasıl katkı sağlayacağı önemlidir.

Yeni bir aktör bazen yeni bir yaklaşım getirebilir.

Ancak asıl belirleyici olan, sürecin temel mantığının değişip değişmediğidir.

Çünkü Kıbrıs'ta bugüne kadar sorun çoğu zaman kişilerden değil, tarafların aynı meseleye farklı pencerelerden bakmasından kaynaklandı.

Federasyon tartışması neden yeniden gündemde?

Bugün yeniden konuşulan başlıklardan biri federasyon modeli.

Ancak Kıbrıs'ta tartışma yalnızca modelin adı üzerinden yürütülemez.

Çünkü aynı kavram, farklı taraflarda farklı anlamlar taşıyabilir.

Siyasi eşitlik, yönetim paylaşımı, güvenlik düzenlemeleri ve karar alma mekanizmaları gibi başlıklar, geçmişte olduğu gibi bugün de sürecin en hassas noktalarıdır.

Bu nedenle önemli olan sadece bir modelin ortaya konulması değildir.

Önemli olan, o modelin tarafların temel beklentileriyle ne ölçüde örtüştüğüdür.

Kıbrıs artık sadece Kıbrıs değil

Kıbrıs bugün yalnızca iki toplum arasındaki bir siyasi mesele olarak görülmüyor.

Doğu Akdeniz'deki enerji arayışları, deniz yetki alanları, bölgesel güvenlik dengeleri ve adadaki uluslararası askeri varlıklar, Kıbrıs'ı daha geniş bir denklemin parçası haline getiriyor.

Bu nedenle adada yaşanan her gelişme sadece Lefkoşa'nın değil; Ankara'nın, Atina'nın, Brüksel'in ve Londra'nın da gündeminde yer alıyor.

Kıbrıs'ın jeopolitik ağırlığı, yıllar içinde azalmadı. Aksine bölgedeki yeni dengelerle birlikte daha da arttı.

Bu gerçek, müzakere sürecinin neden bu kadar hassas olduğunu da açıklıyor.

Asıl sınav şimdi başlıyor

Kıbrıs'ta yeniden umut konuşuluyor.

Ancak geçmiş deneyimler de unutulmamalıdır.

Bugün yeni toplantılar yapılabilir. Yeni takvimler açıklanabilir. Yeni temsilciler devreye girebilir.

Fakat kalıcı sonuç için gereken şey sadece hareketlilik değildir. Gereken şey, tarafların kendilerini adil bir süreç içinde gördüğü bir zeminin oluşturulmasıdır.

Çünkü diplomasi bazen imzalanan anlaşmalarla değil, o anlaşmaların hangi şartlarda hazırlandığıyla hatırlanır.

Kıbrıs'ta bugün asıl tartışılması gereken de budur:

Yeni bir masa kuruluyor olabilir.

Fakat herkesin bakacağı yer aynı olacak:

O masanın üzerinde hangi kurallar yazıyor?

Kısaca " masaya çağırıp kuralları ve çerçeveyi tek taraflı belirlemek, çözüm değil yeni bir tartışmanın fitilini ateşler. Kıbrıs'ta geçmişin tecrübesi ortadayken, aynı yöntemler ile farklı sonuçlar beklenmemelidir.