Fiyatlar uçuyor, alım gücü eriyor

Türkiye ekonomisinde açıklanan son enflasyon rakamları, kâğıt üzerindeki istatistikler ile mutfaktaki acı gerçekler arasındaki derin uçurumu bir kez daha gözler önüne serdi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Ağustos 2026 verilerinde aylık enflasyonu yüzde 1,84, yıllık enflasyonu ise yüzde 31,51 olarak açıkladı. 

Bağımsız akademisyenlerin oluşturduğu Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) ise ağustos ayı için aylık enflasyonu yüzde 2,24, yıllık enflasyonu ise yüzde 49,03 olarak hesapladı. 

Açıklanan bu verilerin ardından eylül ayında yenilenen konut ve işyeri kira sözleşmelerinde uygulanabilecek tavan artış oranı, 12 aylık TÜFE ortalamasına göre yüzde 31,79 olarak tescillendi. 

TÜİK verilerinde yıllık bazda gerileme görülse de vatandaşın günlük yaşamındaki yıkıcı etkiler şiddetlenerek devam ediyor.

Rakamlar düşüyor ama mutfaktaki yangın sönmüyor

Resmî verilerde yıllık enflasyon Temmuz'daki yüzde 31,75 seviyesinden yüzde 31,51'e hafif bir gerileme gösterse de bu durum fiyatların düştüğü anlamına gelmiyor. 

Yılın ilk sekiz ayındaki toplam fiyat artışı yüzde 22,07'ye ulaşırken, ana harcama kalemlerindeki artışlar vatandaşın belini bükmeye devam ediyor. 

Ağustosta aylık bazda en yüksek fiyat artışı yüzde 8,62 ile eğitim grubunda yaşanırken, yıllık bazda da yüzde 53,44 ile yine eğitim ilk sırada yer aldı.

Ulaştırma grubu aylık yüzde 4,82 artışla aylık enflasyona en yüksek katkıyı (0,82 puan) sağlarken; gıda ve alkolsüz içeceklerde yıllık artış yüzde 33,79, konut ve fatura kalemlerinde ise yüzde 39,77 oldu.

Ürün bazında bakıldığında ağustosta en çok zamlanan kalem yüzde 56,26 ile yurt dışı hava yolu taşımacılığı olurken, bunu yüzde 28,89 ile dini hizmetler ve yüzde 25,37 ile yükseköğretim izledi. 

DİSK-AR'ın verilerine göre, asgari ücret yılın ilk sekiz ayında tam 6 bin 196 TL değer kaybetti. 

Düşük gelirli en alt yüzde 20'lik dilim, gelirinin yüzde 29,2'sini gıdaya ayırmak zorunda kalırken, en üst yüzde 20'lik grup gıdaya gelirinin sadece yüzde 12,4'ünü harcıyor. Bu tablo, en alt gelir grubunun kira, ulaşım ve enerji zamları nedeniyle gıda harcamalarından kısmak zorunda kaldığını gösteriyor.

DİSK-AR'ın hesaplamasına göre, 2005'ten bu yana genel fiyatlar 36,6 kat, gıda fiyatları ise 55,3 kat arttı. Gıda fiyatlarındaki bu fahiş artış en çok dar gelirlileri vuruyor.

200 TL'nin hiçbir değeri kalmadı

Mevcut ekonomi yönetiminin göreve geldiği Haziran 2023'ten bu yana geçen üç yılı aşkın sürede, paranın satın alma gücündeki dramatik çöküş net bir şekilde hissediliyor. 

Haziran 2023 - Ağustos 2026 döneminde kümülatif fiyat artışı yaklaşık yüzde 217'yi buldu. 

Bu durum, Haziran 2023'teki 200 TL'nin ortalama satın alma gücünü koruyabilmek için bugün tam 635 TL gerektiği anlamına geliyor.

Aynı dönemde 200 TL ile alınabilen temel tüketim maddelerindeki erime dehşet vericidir:

Ekmek (200 gr): 40 adetten 11 adede geriledi (Miktar kaybı: %72,5).
Benzin: 9,4 litreden 2,7 litreye geriledi (Miktar kaybı: %71).
Dana Eti: 580 gramdan 203 grama geriledi (Miktar kaybı: %65).
Yumurta: 73 adetten 29 adede geriledi (Miktar kaybı: %60).
Kaşar Peyniri: 1 kilogramdan 378 grama geriledi (Miktar kaybı: %62).
Pirinç: 4,5 kilogramdan 2,1 kilograma geriledi (Miktar kaybı: %52).
Toz Şeker: 7 kilogramdan 3,5 kilograma geriledi (Miktar kaybı: %50).

Çarşıda ve pazarda yaşanan bu reel durum, açıklanan resmî enflasyon rakamlarının sahadaki hayat pahalılığını yansıtmaktan ne kadar uzak olduğunu kanıtlıyor. 

Memur, emekli ve asgari ücretli maaşları enflasyona endeksli artırılsa bile (son iki yılda hedeflenen enflasyon bahanesiyle tek zam yapılarak maaşlar daha da baskılandı), alım gücünün bu denli düşmesi verilerin gerçekliği yansıtmadığını gösteriyor.

Talebi baskılamak yerine maliyetleri düşürmek

Açıklanan enflasyondaki kâğıt üstündeki gerileme sağlıklı bir ekonomik iyileşmeye işaret etmemektedir. 

Uygulanan sıkılaşma ve kemer sıkma politikalarıyla vatandaşın satın alma kabiliyeti tamamen ortadan kaldırılmakta, talep yapay yöntemlerle baskılanmaktadır. 

Enflasyon, halkı yoksullaştırarak düşürülmeye çalışılmaktadır. 

Bu yaklaşım, vatandaşın asli ihtiyaçlarını karşılayabileceği huzurlu bir ekonomik ortam sunmadığı gibi, reel sektörü de tıkanma noktasına getirmekte, şirketleri iflasa sürüklemektedir.

Maliyetler düşürülmeden, sadece vatandaşın tüketim talebini kısarak enflasyonla mücadele edilemez. 

Kalıcı ve gerçek enflasyon mücadelesi, üretim maliyetlerini aşağı çekmekle mümkündür. 

Bu noktada, Bağımsız Türkiye Partisi'nin (BTP) parti programında olan Prof. Dr. Haydar Baş'ın ortaya koyduğu Milli Ekonomi Modeli, krizden çıkış için bilimsel ve somut bir yol haritası sunmaktadır. 

Model; tarımdan sanayiye üretim maliyetlerinin nasıl düşürüleceğini, vatandaşın gelir seviyesinin ve satın alma gücünün gerçek anlamda nasıl artırılacağını, hem tüketiciyi hem de üretici şirketleri koruyarak enflasyonun kalıcı olarak nasıl dizginleneceğini detaylı bir şekilde ortaya koymaktadır. 

Türkiye ekonomisinin ihtiyacı olan şey, vatandaşı açlığa mahkûm eden talep baskılama politikaları değil; üretimi, üreticiyi ve tüketiciyi eş zamanlı destekleyen Milli Ekonomi Modeli'nin hayata geçirilmesidir.